← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5wspólność majątkowa małżeńska · ustrój ustawowy
ang. statutory community of matrimonial property
communauté légale / Verwaltungsgemeinschaft / совместная собственность супругов (francuski; niemiecki; rosyjski)
— Klasyczna fundamentalna kategoria polskiego prawa rodzinnego — domyślny ustrój majątkowy między małżonkami, oparty na zasadzie wspólności łącznej (germańskiej Gesamthand) majątku dorobkowego. Klasyczne rzymskie prawo nie znało wspólności majątkowej małżeńskiej w nowoczesnym sensie — operowało odrębnością majątkową (separatio bonorum) z instytucjami posagu (dos) i darowizn między małżonkami (donatio inter virum et uxorem). Klasyczne ius commune zachowało odrębność z możliwymi modyfikacjami. Klasyczne germańskie systemy zwyczajowe — odmiennie: wprowadzały wspólność majątkową (Gütergemeinschaft) jako klasyczna konstrukcja germańska, oparta na zasadzie wspólnego życia i wspólnego dorobku. Klasyczne kodyfikacje XIX w. zachowały różne modele: Code civil 1804 r. (régime communauté légale — wspólność dorobkowa jako ustawowy); BGB 1900 r. (Verwaltungsgemeinschaft jako pierwotny ustawowy, Zugewinngemeinschaft po reformie z 1957 r. — wspólność dorobkowa z wyrównaniem); ABGB 1811 r. (Gütertrennung jako pierwotny ustawowy — rozdzielność, klasyczna austriacka osobliwość). Polski KRO 1964 art. 31-46 — fundamentalna polska regulacja: art. 31 § 1 (z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa — wspólność ustawowa — obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich — majątek wspólny — klasyczna polska konstrukcja oparta na pojęciu majątku dorobkowego); art. 32 § 2 (do dorobku należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków — klasyczny polski katalog składników wspólności); art. 33 (do odrębnego majątku każdego z małżonków należą — szczegółowy katalog: przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa, przedmioty z dziedziczenia/zapisu/darowizny, przedmioty służące do osobistych potrzeb, prawa niezbywalne, przedmioty otrzymane jako odszkodowanie za uszkodzenie ciała, wierzytelności z wynagrodzenia za pracę, przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku odrębnego — klasyczna polska konstrukcja "surogacji"); art. 35 (w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego; nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzenia udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku — klasyczna polska konstrukcja germańskiej Gesamthand, wspólności łącznej); art. 36 (oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym; każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym — klasyczna polska konstrukcja indywidualnego zarządu z elementami współdziałania); art. 37 (zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal, zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa, dokonania darowizny — klasyczna polska konstrukcja ochrony rodziny przed jednostronnymi rozporządzeniami w istotnych sprawach); art. 41 (jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia również z majątku wspólnego, ale tylko z dorobku każdego z małżonków przy uwzględnieniu zobowiązań alimentacyjnych — klasyczna polska konstrukcja ochrony wspólności przed nieuzasadnionymi długami); art. 43 (oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym; jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku — klasyczna polska konstrukcja domniemania równych udziałów z możliwością modyfikacji). Polska konstrukcja wspólności ustawowej: (1) AUTOMATYCZNE POWSTANIE — KRO art. 31 § 1: z chwilą zawarcia małżeństwa, z mocy ustawy; (2) DOROBKOWY CHARAKTER — KRO art. 31 § 2: wszystko nabyte w trakcie małżeństwa wchodzi do majątku wspólnego (z wyłączeniem składników majątku odrębnego — KRO art. 33); (3) WSPÓLNOŚĆ ŁĄCZNA — KRO art. 35: bezudziałowa, niedziwna; w trakcie trwania nie ma możliwości rozporządzania udziałem; klasyczna polska konstrukcja germańskiej Gesamthand; (4) ZARZĄD — KRO art. 36-37: indywidualny w sprawach zwykłego zarządu, wymaga zgody w sprawach istotnych (nieruchomości, przedsiębiorstwa, darowizny); (5) ODPOWIEDZIALNOŚĆ — KRO art. 41: ochrona wspólności przed długami zaciągniętymi bez zgody drugiego małżonka; (6) USTANIE — z chwilą rozwodu, separacji, śmierci jednego z małżonków, ubezwłasnowolnienia, umowy majątkowej małżeńskiej; (7) PODZIAŁ MAJĄTKU PO USTANIU — KRO art. 46: stosowanie odpowiednio przepisów o dziale spadku; równe udziały co do zasady (KRO art. 43 § 1), z możliwością modyfikacji (§ 2). Polskie cechy: (1) GERMAŃSKI MODEL WSPÓLNOŚCI ŁĄCZNEJ — KRO art. 35: klasyczna polska konstrukcja, w odróżnieniu od pandektystycznej Miteigentum; (2) DOROBKOWY CHARAKTER — KRO art. 31 § 2: w odróżnieniu od pełnej wspólności germańskiej; (3) ZACHOWANIE MAJĄTKÓW ODRĘBNYCH — KRO art. 33: dotychczasowy majątek + szczególne kategorie pozostają odrębne; (4) RÓWNE UDZIAŁY — KRO art. 43 § 1: domniemanie z możliwością modyfikacji w razie nierównego przyczynienia się; (5) MOŻLIWOŚĆ ZMIANY USTROJU — KRO art. 47: umowa majątkowa małżeńska.
Źródło: Code Napoléon art. 1399-1496 (communauté légale); ABGB §§ 1233-1237; BGB a.F. §§ 1363-1431; Tom X cz. 1; dekret z 29 V 1946 r.; k.r. 1950 art. 21; KRiO 1964 art. 31-46
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze
Odpowiedniki zewnętrzne: Q97348365