← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L7culpa in contrahendo · Verschulden bei Vertragsverhandlungen
ang. fault in negotiations
— Subiektywny element odpowiedzialności przedkontraktowej — zarzucalne psychiczne nastawienie strony naruszającej obowiązki w fazie negocjacji. Klasyczna doktryna Jheringa (1861 r.) opierała c.i.c. na pojęciu culpa (winy) jako koniecznej przesłance odpowiedzialności — sama nazwa instytucji ("culpa in contrahendo" — wina w zawieraniu umowy) odzwierciedla ten fundamentalny element subiektywny. Klasyczne rzymskie pojęcia winy zachowane w c.i.c.: dolus (umyślność, podstęp), culpa lata (rażące niedbalstwo), culpa levis (lekkie niedbalstwo), culpa in concreto i in abstracto (mierniki staranności). W dawnym systemie BGB (RGBl. 1896 s. 195) odpowiedzialność za naruszenie obowiązków przedumownych wymagała winy (umyślności lub niedbalstwa) i opierała się na § 276 a.F.; instytucja culpa in contrahendo była konstrukcją doktrynalno-orzeczniczą rozwijaną poza tekstem ustawy. W dawnym prawie francuskim culpa in contrahendo funkcjonowała jako konstrukcja doktrynalno-orzecznicza (bez wyraźnej podstawy ustawowej). KC art. 72 § 2 — strona, która prowadziła rokowania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy. Polska konstrukcja winy w c.i.c.: (1) umyślność (dolus) — celowe wprowadzenie w błąd, prowadzenie rokowań bez zamiaru zawarcia umowy, świadome naruszanie obowiązków informacyjnych; (2) rażące niedbalstwo (culpa lata) — oczywiste lekceważenie standardów staranności w obrocie; (3) lekkie niedbalstwo (culpa levis) — naruszenie standardów staranności wymaganych w stosunkach danego rodzaju, bez celowości lub świadomości szkodzenia. Sztandarowy przykład polskiej praktyki: prowadzenie rokowań przez przedsiębiorcę z konkurentem celowo dla uzyskania dostępu do tajemnic handlowych (informacji o cennikach, kontaktach, technologiach) bez zamiaru zawarcia umowy — klasyczna umyślność z naruszeniem dobrych obyczajów. Polska doktryna przyjmuje domniemanie winy (analogicznie do odpowiedzialności kontraktowej KC art. 471 in fine) — ciężar dowodu braku winy spoczywa na stronie naruszającej. Polski model jest zatem zbliżony do dawnego BGB (§ 276 a.F. + culpa in contrahendo), z rozszerzeniem na ogólną klauzulę zasad współżycia społecznego (KC art. 5).
Źródło: R. von Jhering 1861 r.; dolus, culpa lata/levis (rzymskie); BGB § 276 a.F. + culpa in contrahendo; KC art. 5, 72 § 2, 471
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q644042