związek przyczynowy

nexus causalis · causa et effectus · Kausalzusammenhang · conditio sine qua non

Relacja między zdarzeniem (zachowaniem dłużnika lub sprawcy) a szkodą stanowiąca jedną z podstawowych przesłanek odpowiedzialności cywilnej, zarówno kontraktowej, jak i deliktowej. W polskim prawie cywilnym (art. 361 § 1 KC) stosuje się teorię adekwatnego związku przyczynowego — odpowiedzialność obejmuje tylko normalne, typowe następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

— Hasło obejmuje: (1) konstrukcję teorii związku przyczynowego w polskim prawie cywilnym (art. 361 § 1 KC) — przyjęcie modelu adekwatności (typowych, normalnych następstw) wbrew teorii ekwiwalencji (sine qua non, conditio sine qua non) z prawa karnego; (2) test adekwatności — czy przeciętny obserwator, znający wszystkie istotne okoliczności, mógłby uznać następstwo za typowe, czy stanowi ono przypadkowy efekt; (3) różnicę z teorią ekwiwalencji (Bedingungstheorie) prawa karnego — w cywilistyce ekwiwalencja byłaby zbyt szeroka, prowadziłaby do odpowiedzialności za odległe i nieprzewidywalne skutki; (4) szczególne wypadki: łańcuchy przyczynowe, conccausa (przyczyny współdziałające), interventus tertii (działanie osoby trzeciej), siła wyższa, zachowanie samego poszkodowanego (ustanawia związek z przyczynieniem się); (5) ciężar dowodu — wnioskujący o odszkodowanie musi udowodnić istnienie adekwatnego związku przyczynowego (art. 6 KC); (6) szczególne reżimy z odwrotnym ciężarem dowodu lub domniemaniami: szkody atomowe, szkody wodne, szkody pracownicze; (7) genezę pojęcia w prawie rzymskim (causa proxima, causa remota), rozwinięcie w niemieckiej dogmatyce (Adäquanztheorie, Trager, Rümelin) oraz recepcję w KZ 1933 i KC 1964.

Źródło: KC art. 361 § 1, 415, 471; KZ 1933 art. 157, 239; BGB § 249 (zasada pełnej restytucji bez wyraźnej teorii); ABGB § 1295; pandektystyka — Trager Der Kausalbegriff im Straf- und Zivilrecht (1904)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane