← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4cautio creditorum · Forderungssicherung
ang. securing of claims
— Środki prawne wzmacniające pozycję wierzyciela na wypadek niewykonania świadczenia przez dłużnika — kategoria obejmująca zarówno instrumenty osobiste, jak i rzeczowe. Klasyczny rzymski podział na zabezpieczenia osobiste (fideiussio — poręczenie, intercessio — różne formy interwencji osoby trzeciej) i rzeczowe (pignus — zastaw, hypotheca — hipoteka, fiducia — przewłaszczenie). Klasyczne rzymskie ius civile rozróżniało: (1) CAUTIO PERSONALIS — zabezpieczenie osobiste, oparte na odpowiedzialności osoby trzeciej majątkiem; (2) CAUTIO REALIS — zabezpieczenie rzeczowe, oparte na ustanowieniu prawa rzeczowego na konkretnej rzeczy. Klasyczne rzymskie typy zabezpieczeń: (1) FIDEIUSSIO — poręczenie oparte na uroczystym przyrzeczeniu (sponsio, później fidepromissio, w końcu fideiussio); (2) MANDATUM CREDENDI — pretorskie polecenie udzielenia kredytu, funkcjonalnie zbliżone do poręczenia; (3) CONSTITUTUM DEBITI ALIENI — pretorskie przyrzeczenie spłaty cudzego długu; (4) FIDUCIA — przewłaszczenie na zabezpieczenie z obowiązkiem zwrotu po spłacie długu; (5) PIGNUS — zastaw ręczny na rzeczach ruchomych z przeniesieniem posiadania; (6) HYPOTHECA — hipoteka na nieruchomościach lub ruchomościach bez przeniesienia posiadania (D. 13.7.9.2). Klasyczne rzymskie zasady: (1) AKCESORYJNOŚĆ — zabezpieczenie zależy od istnienia długu głównego; (2) NIEPODZIELNOŚĆ — zabezpieczenie obejmuje cały dług, każda część gwarancji odpowiada za całość; (3) PIERWSZEŃSTWO — w razie wielu zabezpieczeń, kolejność według zasady prior tempore potior iure (wcześniej w czasie, lepszy w prawie). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system zabezpieczeń wierzytelności. BGB §§ 765-778 (Bürgschaft — poręczenie) + §§ 1113-1296 (Hypothek, Grundschuld — hipoteka, dług gruntowy) + §§ 1204-1296 (Pfandrecht — zastaw). Polski Kodeks cywilny + ustawa o księgach wieczystych i hipotece (UKWH) z 6 VII 1982 r. — fundamentalna polska regulacja: zabezpieczenie wierzytelności rozsiane po wielu instytucjach. Polskie typy hipoteki: (1) HIPOTEKA UMOWNA — UKWH art. 67: ustanawiana na podstawie czynności prawnej; (2) HIPOTEKA PRZYMUSOWA — UKWH art. 109-114: ustanawiana w drodze przymusowej (postanowienie sądu, decyzja organu); (3) HIPOTEKA KAUCYJNA — UKWH art. 102-108 (w brzmieniu pierwotnym): dla zabezpieczenia wierzytelności o nieoznaczonej wysokości.
Źródło: Fideiussio, pignus, hypotheca, fiducia rzymskie; Code Napoléon art. 2011-2203; ABGB §§ 1346-1379; BGB §§ 765-778, 1113-1296, 1204-1296; KZ 1933 art. 625-643 (poręczenie); KC 1964 art. 244-251, 876-887; ustawa o KW i hipotece 1982 r.
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: 1019732