← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5agere non valenti non currit praescriptio inter coniuges
ang. suspension of prescription between spouses
— Klasyczna instytucja chroniąca więzi rodzinne przed roszczeniami międzymałżeńskimi — w czasie trwania małżeństwa bieg przedawnienia roszczeń jednego małżonka wobec drugiego nie biegnie. Klasyczna rzymska zasada: w klasycznym ius civile małżonkowie mieli odrębne majątki (system separacji majątkowej), ale donatio inter virum et uxorem (darowizna między małżonkami) była nieważna — co w pewien sposób analogicznie chroniło stosunki majątkowe między nimi przed nadużyciami. Klasyczna rzymska konstrukcja: praescriptio (przedawnienie) między małżonkami biegła normalnie, ale małżonek mógł podnieść zarzut słuszności (exceptio doli) przeciwko roszczeniu drugiego małżonka, gdy realizowanie go byłoby sprzeczne z dobrymi obyczajami. Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała wyraźną instytucję zawieszenia biegu między małżonkami. BGB § 207 — Hemmung der Verjährung bei höherer Gewalt und ähnlichen Hindernissen: klasyczna konstrukcja niemiecka — Verjährung między małżonkami nie biegnie. Polski KC 1964 art. 121 pkt 3 — fundamentalna polska regulacja: bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu — przez czas trwania małżeństwa. Polska konstrukcja: (1) ZAKRES PRZEDMIOTOWY — wszelkie roszczenia majątkowe między małżonkami: z tytułu zarządu majątkiem wspólnym, rozliczeń po ustaniu wspólności, alimentacji, naruszenia dóbr osobistych przez współmałżonka, czyny niedozwolone; (2) BEZWZGLĘDNY CHARAKTER — automatycznie z mocy prawa, niezależnie od tego, czy małżonkowie żyją razem czy w faktycznej separacji; (3) MOMENT WSTRZYMANIA — przez cały czas trwania małżeństwa, bez względu na konkretną datę powstania roszczenia; (4) USTANIE — przedawnienie zaczyna biec dopiero po: (a) prawomocnym orzeczeniu rozwodu; (b) prawomocnym orzeczeniu separacji; (c) śmierci jednego z małżonków; (d) prawomocnym unieważnieniu małżeństwa (KRO art. 21); (5) UZUPEŁNIENIE PRZEZ ART. 122 KC — po ustaniu zawieszenia bieg rozpoczyna się od nowa lub kontynuuje (zależnie od momentu); jeśli pozostaje mniej niż dwa lata do upływu terminu, przedawnienie nastąpi nie wcześniej niż po dwóch latach od ustania zawieszenia (klasyczna polska zasada chroniąca wierzyciela). Klasyczne uzasadnienie polskiej regulacji (Z. Radwański, J. Ignatowicz, T. Smyczyński): (1) OCHRONA POKOJU MAŁŻEŃSKIEGO — zmuszanie małżonków do dochodzenia roszczeń wobec siebie pod presją upływu terminu burzyłoby naturalne więzi; (2) TRUDNOŚCI DOWODOWE — w czasie trwania małżeństwa rozliczenia majątkowe mogą być nieprzejrzyste; (3) ASYMETRIA INFORMACYJNA — często jeden z małżonków ma lepszy dostęp do informacji o stanie majątku, co utrudnia drugiemu skuteczne dochodzenie roszczeń. Polskie zastosowania praktyczne: (1) ROZLICZENIA Z ZARZĄDU MAJĄTKIEM WSPÓLNYM — gdy jeden małżonek samodzielnie zarządzał majątkiem (np. sprzedał nieruchomość bez zgody drugiego), roszczenia o rozliczenie nie przedawniają się w trakcie trwania małżeństwa; (2) ROSZCZENIA Z TYTUŁU CZYNÓW NIEDOZWOLONYCH — gdy jeden małżonek wyrządził drugiemu szkodę (np. uszkodzenie ciała, zniewaga), roszczenia odszkodowawcze również są zawieszone; (3) ROSZCZENIA ALIMENTACYJNE — KRO art. 27 (obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami) — choć zazwyczaj wykonywane bieżąco, zaległe alimenty również podlegają zawieszeniu.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego