← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6concursus responsabilitatum · Anspruchskonkurrenz
ang. concurrence of contractual and delictual liability
— Sytuacja, w której to samo zdarzenie szkodzące mieści się jednocześnie w hipotezie odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej, prowadząc do problemu wyboru reżimu lub kumulacji roszczeń. Klasyczna rzymska zasada non bis in idem wykluczała podwójną odpowiedzialność za to samo zdarzenie — wybór między actio ex contractu a actio ex delicto należał do poszkodowanego. Pandektystyka XIX w. wypracowała trzy modele rozwiązania zbiegu: (1) Anspruchskonkurrenz (zbieg roszczeń) — poszkodowany może wybrać dowolne z dostępnych roszczeń, ale nie może egzekwować obu, model niemiecki; (2) Anspruchsnormenkonkurrenz (zbieg podstaw normatywnych jednego roszczenia) — istnieje jedno roszczenie z dwiema podstawami prawnymi, model francuski klasyczny; (3) non-cumul des responsabilités — wykluczenie odpowiedzialności deliktowej tam, gdzie zachodzi odpowiedzialność kontraktowa, klasyczny model francuski (zasada utrwalona w XX w. orzecznictwem Cour de cassation). BGB stosuje model Anspruchskonkurrenz — § 280 (kontraktowa) i § 823 (deliktowa) mogą być stosowane alternatywnie, z prawem wyboru poszkodowanego. KC 1964 art. 443 — jeżeli z czynu niedozwolonego wynika także odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania, poszkodowany może żądać naprawienia szkody na zasadzie odpowiedzialności za czyn niedozwolony albo na zasadzie odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania, w zależności od tego, która z tych odpowiedzialności jest dla niego bardziej korzystna (model Anspruchskonkurrenz polski, podobny do BGB). Kryteria wyboru: zakres odszkodowania (deliktowe — zwykle szersze, bez ograniczeń przewidywalności; kontraktowe — często szersze co do dóbr chronionych w stosunku stronom umowy), termin przedawnienia (deliktowe — KC art. 442 w brzmieniu pierwotnym: trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej niż dziesięć lat od zdarzenia; kontraktowe — KC art. 118), domniemanie winy (kontraktowa — winę domniemywa się, deliktowa — co do zasady poszkodowany dowodzi). Polskie orzecznictwo SN: wybór reżimu należy do poszkodowanego, ale powinien być spójny w toku procesu (nie można żądać tego samego świadczenia jednocześnie z dwóch reżimów); czynniki decydujące: pojedynczy stosunek prawny może być źródłem zarówno obowiązku kontraktowego, jak i deliktowego (np. lekarz z umową o usługi medyczne — odpowiedzialność za błąd medyczny może być kwalifikowana jako kontraktowa lub deliktowa).
Źródło: Non bis in idem rzymskie; pandektystyka XIX w. (Anspruchskonkurrenz); BGB §§ 280, 823; orzecznictwo Cour de cassation (non-cumul); KC 1964 art. 118, 442, 443
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań