← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6executio substituta · Ersatzvornahme
ang. substitute performance (Ersatzvornahme)
— Sposób wykonania zobowiązania, w którym wierzyciel wykonuje świadczenie zamiast dłużnika na jego koszt — instrument wykonawczy umożliwiający faktyczne uzyskanie zaspokojenia bez przymusu osobistego dłużnika. Klasyczne rzymskie korzenie w execution in natura — pretorskie missio in possessionem (objęcie posiadania majątku dłużnika dla zaspokojenia wierzyciela) jako mechanizm zastępczego wykonania. Późniejsze rozwinięcia w prawie pospolitym — facere per alium (wykonanie przez kogoś innego) jako reguła dla zobowiązań niemających charakteru ściśle osobistego. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim) art. 1144 — l'exécution aux frais du débiteur (wykonanie kosztem dłużnika za upoważnieniem sędziego). ABGB § 1325 — Ersatzvornahme. BGB § 887 — Vornahme einer vertretbaren Handlung (zaspokojenie zastępcze świadczeń zastępowalnych): wierzyciel uprawniony do wykonania świadczenia na koszt dłużnika po uzyskaniu upoważnienia sądu, gdy świadczenie ma charakter zastępowalny (vertretbare Handlung — możliwy do wykonania przez osobę inną niż dłużnik); § 888 dla świadczeń niezastępowalnych — wymuszenie przez Zwangsgeld (kary pieniężne) lub Zwangshaft (przymus osobisty, dziś rzadko stosowany). KZ 1933 art. 246-247. KC 1964 art. 480 — kompleksowa polska regulacja: § 1 — w razie zwłoki dłużnika z wykonaniem zobowiązania czynienia, wierzyciel może, po uzyskaniu upoważnienia sądu, wykonać czynność na koszt dłużnika; § 2 — w razie zwłoki dłużnika z zaniechaniem czynności, wierzyciel może po upoważnieniu sądu usunąć na koszt dłużnika to, co zostało dokonane wbrew zobowiązaniu; § 3 — w nagłych przypadkach wierzyciel może wykonać czynność na koszt dłużnika bez upoważnienia sądu, ale na własne ryzyko (wymóg zwrotu kosztów po wykazaniu zasadności w późniejszym postępowaniu). Charakterystyczne polskie ujęcie: dwustopniowa procedura — uprzednie upoważnienie sądu jako reguła (chroniące dłużnika przed nadużyciami), nagłe przypadki jako wyjątek pozwalający na natychmiastowe działanie. Świadczenia niezastępowalne — typowo świadczenia osobiste artysty, lekarza, rzemieślnika z indywidualnymi umiejętnościami — nie podlegają wykonaniu zastępczemu, wierzyciel może żądać tylko odszkodowania za niewykonanie.
Źródło: Missio in possessionem, facere per alium rzymskie; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1144 (obowiązujący obok KCKP w Królestwie Polskim); ABGB § 1325; BGB §§ 887-888; KZ 1933 art. 246-247; KC 1964 art. 480
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q1361713