← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4venditio hereditatis · Erbschaftskauf
ang. disposal of the estate and the hereditary share
— Umowne przeniesienie ogółu praw do spadku albo udziału w spadku — szczególna forma sukcesji singularnej (a nie uniwersalnej jak dziedziczenie). Klasyczne rzymskie pojęcie venditio hereditatis — sprzedaż całości spadku przez heredes po jego nabyciu (aditio hereditatis). Klasyczna rzymska zasada: hereditas iam adita non potest cedi (klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zachowywała ograniczenia w zbywaniu spadku przed jego przyjęciem). Klasyczne rzymskie konstrukcje: (1) VENDITIO HEREDITATIS — sprzedaż spadku jako całości, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, dopuszczalna po przyjęciu spadku; nabywca otrzymywał wszystkie aktywa i pasywa, przy zachowaniu osobistego charakteru długów spadkowych; (2) ADIUDICATIO HEREDITATIS — przyznanie spadku w postępowaniu działowym; (3) IN IURE CESSIO HEREDITATIS — fikcyjna procesowa cessio, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile pozwalająca przeniesienie pozycji prawnej dziedzica przed dokonaniem działu spadku; (4) HEREDITATIS PETITIO — skarga o wydanie spadku przeciwko zatrzymującemu majątek spadkowy, klasyczna ochrona dziedzica. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję, klasyczna pandektystyczna systematyka oparta na rzymskim modelu venditio hereditatis. BGB §§ 2371-2385 — Erbschaftskauf: § 2371 (Form — forma notarialna umowy sprzedaży spadku); § 2376 (Gewährleistung — odpowiedzialność zbywcy za wady prawne i niedostateczną wartość spadku); § 2382 (Haftung des Erben gegenüber Nachlassgläubigern — odpowiedzialność dziedzica wobec wierzycieli spadkowych); klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na rzymskim modelu. Polski Kodeks cywilny art. 1051-1057 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 1051 (spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części; to samo dotyczy zbycia udziału spadkowego — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 2371, klasyczna polska osobliwość: dopuszczalne zbycie udziału spadkowego, w odróżnieniu od klasycznej konstrukcji niemieckiej, gdzie udział nie jest zbywalny); KC art. 1052 (umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku przenosi spadek na nabywcę, chyba że strony inaczej postanowiły; jednakże umowa zobowiązująca do zbycia spadku oraz umowa przenosząca spadek powinny być zawarte w formie aktu notarialnego — klasyczna polska konstrukcja konsensualna z wymogiem formy notarialnej); KC art. 1053 (nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy — klasyczna polska konstrukcja sukcesji); KC art. 1054 (zbywca powinien wydać nabywcy wszystko, co wchodzi w skład spadku, chyba że co innego wynika z umowy lub okoliczności); KC art. 1055 § 1 (nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w tym samym zakresie co zbywca — klasyczna polska konstrukcja); KC art. 1055 § 2 (jednakże ich wzajemne roszczenia z tytułu wzajemnych rozliczeń są niezależne od stanowiska wierzycieli spadkowych); KC art. 1056 (przepisy o sprzedaży stosuje się odpowiednio); KC art. 1057 (przepisy o zbyciu spadku stosuje się odpowiednio do zbycia udziału spadkowego). Polska konstrukcja zbycia spadku: (1) PRZEDMIOT ZBYCIA — KC art. 1051: cały spadek lub udział spadkowy; klasyczna polska konstrukcja umożliwiająca obie formy; (2) FORMA — KC art. 1052: akt notarialny (umowa zobowiązująca + przenosząca); klasyczna polska konstrukcja formalna chroniąca pewność obrotu; (3) MOMENT ZBYCIA — KC art. 1051: po przyjęciu spadku przez spadkobiercę; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB i klasycznej rzymskiej zasadzie; (4) SKUTEK — KC art. 1053: nabywca wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy; klasyczna polska sukcesja; (5) ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA DŁUGI — KC art. 1055: nabywca odpowiada w tym samym zakresie co zbywca (wedle systemu odpowiedzialności wybranego przez spadkobiercę); (6) STOSUNKI WZAJEMNE — KC art. 1055 § 2: rozliczenia między zbywcą a nabywcą niezależnie od wierzycieli; (7) ODPOWIEDNIE STOSOWANIE PRZEPISÓW O SPRZEDAŻY — KC art. 1056: w zakresie nieuregulowanym. Polskie typy zbycia spadku: (1) SPRZEDAŻ SPADKU — KC art. 1051-1056: za wynagrodzeniem; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB Erbschaftskauf; (2) DAROWIZNA SPADKU — KC art. 1051-1052: nieodpłatne zbycie; (3) ZAMIANA SPADKU — w zamian za inny spadek lub składnik majątku; (4) WNIESIENIE SPADKU JAKO APORT — w spółkę handlową (z modyfikacjami); (5) ZBYCIE UDZIAŁU SPADKOWEGO — KC art. 1051 + 1057: szczególna polska konstrukcja, w odróżnieniu od BGB Erbengemeinschaft; klasyczna polska osobliwość. Polskie cechy: (1) DOPUSZCZALNOŚĆ ZBYCIA UDZIAŁU SPADKOWEGO — KC art. 1051: szczególna polska konstrukcja, w odróżnieniu od klasycznej niemieckiej Erbengemeinschaft (gdzie udział nie jest zbywalny); klasyczna polska osobliwość; (2) FORMA NOTARIALNA — KC art. 1052: rygorystyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu; (3) ODPOWIEDZIALNOŚĆ NABYWCY — KC art. 1055: za długi w tym samym zakresie co zbywca; (4) ODPOWIEDNIE STOSOWANIE PRZEPISÓW O SPRZEDAŻY — KC art. 1056: klasyczna polska konstrukcja unifikująca; (5) BRAK USTAWOWEGO PIERWOKUPU MIĘDZY WSPÓŁSPADKOBIERCAMI — w odróżnieniu od niektórych systemów (np. Code civil), klasyczna polska osobliwość.
Źródło: Venditio hereditatis, pacta de hereditate viventis (D. 50.17.27); pactum de non succedendo (rzymskie poklasyczne); pandektystyka (Erbschaftskauf); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący obok Code Napoléon) art. 1696-1701; ABGB §§ 538, 1278-1284; BGB §§ 2371-2385; KC 1964 art. 1051-1057
Kolekcja: prawo spadkowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q1348429