ang. other fiscal and foreign exchange crimes
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria zbiorcza przestępstw skarbowych dewizowych charakterystycznych dla systemu reglamentowanego obrotu walutowego — obejmująca naruszenia przepisów prawa dewizowego nieujęte w typach głównych (nielegalny obrót dewizami, paserstwo dewizowe, przemyt dewizowy, nielegalne posiadanie dewiz). W polskim systemie prawnym kategoria ta funkcjonowała głównie w latach 1944–1990 — w warunkach pełnej reglamentacji obrotu walutowego — i straciła praktyczne znaczenie po liberalizacji końca XX w. Geneza i tło ustrojowe. Konstrukcja kategorii rezerwowej w prawie dewizowym PRL wynikała z bardzo szerokiego zakresu ograniczeń obrotu walutowego — obejmujących nie tylko klasyczne przestępstwa (nielegalny obrót, przemyt), ale także liczne obowiązki sprawozdawcze, dokumentacyjne, ewidencyjne. Dekret z 28 III 1952 r. o obrocie pieniężnym z zagranicą i kolejne ustawy (z 22 XI 1983 r., z 15 II 1989 r.) przewidywały setki różnych obowiązków, których naruszenie kwalifikowano jako „inne przestępstwa dewizowe". Praktyka orzecznicza PRL. Sankcje były umiarkowane (grzywny, ograniczenie wolności do 1 roku) — kategoria pełniła funkcję uzupełniającą wobec głównych typów dewizowych. Przykładowe sprawy: nieprawidłowe wypełnianie deklaracji celno-dewizowych przez podróżnych, niezłożenie sprawozdań kwartalnych przez przedsiębiorstwa obrotu zagranicznego, naruszenia obowiązków ewidencyjnych przez banki dewizowe. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są sprawy z lat 70. dotyczące pracowników obrotu zagranicznego (PHZ — Polskie Handlowe Zjednoczenia, Centrale Handlu Zagranicznego), których nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg dewizowych były ścigane jako „inne przestępstwa dewizowe". W praktyce — sankcje stosowano głównie wobec pracowników szczebla wykonawczego, podczas gdy kierownictwa central pozostawały bezkarne. Liberalizacja końca XX w. Wraz z otwarciem kantorów (ustawa z 15 II 1989 r.) i stopniową liberalizacją obrotu dewizowego (ustawy z 2 XII 1994 r., z 18 XII 1998 r.) większość typów objętych kategorią „innych przestępstw dewizowych" uległa dekryminalizacji. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (rozdział 8) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej — zachowując jedynie wąski katalog typów związanych z obowiązkami sprawozdawczymi przy znacznych transakcjach. Powiązane terminy: „nielegalny obrót dewizami", „paserstwo dewizowe", „przemyt dewizowy", „nielegalne posiadanie dewiz", „przestępstwa dewizowe", „dysponowanie bez zezwolenia mieniem posiadanym za granicą". Materiał habilitacyjny zawiera również sprawy z lat 50. dotyczące obywateli polskich powracających z państw zachodnich (m.in. weteranów II Korpusu Polskiego we Włoszech, dywizjonów RAF), którym zarzucano naruszenie obowiązków sprawozdawczych w stosunku do mienia zagranicznego. Po 1989 r. — masowa rehabilitacja w trybie ustawy z 23 II 1991 r. — uznano te postępowania za represje polityczne kamuflowane pod pozorem ochrony interesów dewizowych państwa.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy