ukrywanie wartości dewizowych z przestępstwa
ang. foreign exchange
— Czyn polegający na nabywaniu, pomocy w zbyciu, przyjmowaniu lub pomocy w ukryciu wartości dewizowych pochodzących z czynu zabronionego z zakresu prawa dewizowego — głównie z nielegalnego obrotu dewizami, przemytu walut lub uchybień w obowiązkach sprawozdawczych wobec organów kontroli dewizowej. Konstrukcja stanowi szczególny typ paserstwa, charakterystyczny dla ustrojów z reglamentacją walutową. II RP wprowadziła rozbudowane prawo dewizowe rozporządzeniem Prezydenta RP z 26 IV 1936 r. („dekret dewizowy"), które zostało zaostrzone w toku przygotowań wojennych. Paserstwo dewizowe — wówczas pojęcie nowe — obejmowało głównie przyjmowanie nielegalnie nabytych walut obcych i złota. Sankcje były surowe (do 5 lat więzienia), ale praktyka ścigania ograniczona — głównie ze względu na nieprzygotowanie aparatu skarbowego. PRL uczynił z prawa dewizowego jeden z fundamentów ustroju gospodarczego — dekret z 28 III 1952 r. o prawie dewizowym, następnie ustawa z 28 III 1952 r., ustawa z 22 XI 1983 r. Paserstwo dewizowe było ścigane z całą surowością — szczególnie w ramach kampanii „walki z prywatną inicjatywą" lat 50. i kampanii „walki ze spekulacją" lat 80. Specyfika orzecznictwa PRL: drobne paserstwo dolarów (typowy schemat „handlu na cinkciarach") było ścigane nieproporcjonalnie surowo wobec działań aparatu państwowego, który sam dysponował dewizami w sposób nieformalny. Sprawy te — udokumentowane w aktach dyscyplinarnych prokuratorów — stanowią klasyczne pole badawcze nad selektywnością prawa karnego PRL. W perspektywie historycznoprawnej szczególnie znaczący jest przypadek sędziego Sądu Powiatowego w Warszawie, który w 1973 r. systematycznie umarzał sprawy o paserstwo dewizowe w drobnych kwotach — argumentując, że nikły ujemny wpływ na bilans dewizowy państwa nie uzasadnia stosowania surowych sankcji karnych. Sędzia ten został pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, a po obronie zachowanego stanowiska został przeniesiony do innego pionu orzeczniczego. Dokumentacja sprawy stanowi modelowy przykład napięcia między literą prawa a poczuciem słuszności, charakterystycznego dla okresu PRL. Dla tradycji legalistycznej istotne jest, że pojęcie paserstwa dewizowego — mimo formalnej marginalizacji — wpłynęło na konstrukcję art. 299 k.k. (pranie pieniędzy). Doktryna wskazuje, że ciągłość konceptualna między tymi instytucjami stanowi przykład „ukrytej transmisji" pojęć karnych z reżimu PRL do prawa współczesnego — co w pewnych wypadkach rodzi problemy konstytucyjne związane z określonością znamion. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (art. 91 § 1 — paserstwo celne i dewizowe) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję paserstwa specjalistycznego. Konstrukcja ta — wraz z liberalizacją obrotu walutowego od 1989 r. — stopniowo traciła znaczenie praktyczne. Powiązane terminy: „przemyt dewizowy", „nielegalny obrót dewizami", „przestępstwa dewizowe", „nielegalny przewóz pieniądza krajowego i innych środków płatniczych".
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy