niewłaściwe użycie broni
ang. weapon abuse
— Czyn polega na użyciu broni przekazanej żołnierzowi do wykonywania obowiązków służbowych w sposób wykraczający poza zakres tego upoważnienia — przy braku rozkazu, regulaminowego upoważnienia albo prawnego uzasadnienia. Różni się od bezprawnego użycia broni tym, że sprawca jest formalnie uprawniony do jej noszenia i użycia w ogóle, ale w konkretnych okolicznościach przekracza granice tego upoważnienia. Przedmiotem ochrony — bezpieczeństwo cywilów i podwładnych przed instrumentalnym wykorzystywaniem broni służbowej. Tradycja II RP. KKWP 1932 (art. 119) typizował nadużycie broni jako odrębny czyn, dystynktywny od bezprawnego użycia broni, ze względu na to, że sprawca dysponował bronią legalnie. Sankcja — od więzienia do kary śmierci, w zależności od skutków. Doktryna międzywojenna (Mogilnicki) podkreślała, że nadużycie broni jest formą złamania zaufania powierzonego oficerowi lub podoficerowi w jego roli służbowej. Reżim PRL. KKWP 1944 i KK 1969 (art. 311) utrzymały typizację. W praktyce stosowano ją wobec funkcjonariuszy używających broni służbowej w sytuacjach prywatnych (zatargi rodzinne, bójki w nietrzeźwości), ale również w sprawach politycznych. Ważnym kontekstem był stan wojenny 1981–1983, kiedy oficerowie WSW i ZOMO używali broni wobec demonstrantów albo zatrzymanych w aresztach internowania w sposób wykraczający poza rozkaz. Ścigania w tych sprawach były rzadkie, a wyroki łagodne — z uwagi na lojalność systemu wobec aparatu represji. Praktyka orzecznicza. Linia Sądu Najwyższego — Izby Wojskowej w l. 70. i 80. doprecyzowała znamiona: rozróżniała nadużycie polegające na samym sposobie użycia (np. strzał do ofiary leżącej) od nadużycia w zakresie podmiotowym (użycie broni wobec osoby chronionej immunitetem albo nieuczestniczącej w rzekomym konflikcie). Rzadko jednak ostre wyroki dosięgały oficerów wyższych stopni. Materiał habilitacyjny. Akta dyscyplinarne sędziów wojskowych z l. 1981–1985 zawierają sprawy, w których sędziom zarzucano stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary wobec oficerów oskarżonych o nadużycie broni — przede wszystkim w sprawach pobicia internowanych. Niektórzy z tych sędziów — po przemianach 1989 r. — występowali z wnioskami o uchylenie postępowań dyscyplinarnych jako motywowanych politycznie. Inni — przeciwnie — stali się przedmiotem analiz lustracyjnych jako sędziowie podpisujący wyroki dla uchylenia odpowiedzialności funkcjonariuszy. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. uznała za nieważne orzeczenia w sprawach o nadużycie broni przez osoby działające w obronie wolności, ale objęła także — z odwrotnym skutkiem — sprawy aktualnie ścigane wobec funkcjonariuszy reżimu, w których wcześniejsze umorzenia uznano za niesłuszne i wznowiono w trybie kasacyjnym. KK 1997 (art. 350 § 2) utrzymuje odrębność typu nadużycia broni od użycia bezprawnego. Powiązane terminy: bezprawne użycie broni, niewykonanie rozkazu, znęcanie się nad pozbawionym wolności, dyscyplina wojskowa.
Kolekcja: Prawo karne wojskowe