podszywanie się pod policjanta/prokuratora
ang. posing as an officer
— Czyn polegający na podawaniu się za funkcjonariusza publicznego, urzędnika państwowego, samorządowego lub osobę powołaną do wykonywania zadań publicznych — w sytuacji gdy sprawca nie pełni takiej funkcji — z zamiarem wykorzystania pozornego autorytetu. Konstrukcja chroni autorytet władzy publicznej i wiarygodność urzędu — obrót prawny i administracyjny wymaga pewności co do statusu osób działających w imieniu państwa. Kodeks karny z 1932 r. art. 134 — kto podaje się za urzędnika i pełni czynności urzędowe, kto bezprawnie używa orderów, odznak lub mundurów urzędowych, podlega karze aresztu do roku lub grzywny. Konstrukcja II RP łączyła podawanie się za urzędnika z bezprawnym używaniem oznak władzy. Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy o oszustów podających się za inspektorów skarbowych, fałszywych policjantów wyłudzających mienie, pseudo-żołnierzy ścigających dezerterów. Kodeks karny z 1969 r. art. 247 — kto podaje się za funkcjonariusza publicznego albo wykonuje czynności z taką funkcją związane, podlega karze pozbawienia wolności do roku. Praktyka PRL obejmowała sprawy oszustów podających się za milicjantów (powszechne wyłudzanie pieniędzy w trakcie tzw. legitymowania), pracowników SB, kontrolerów PKP, inspektorów sanitarnych. Niezależnie od typowej kazuistyki, w okresie stanu wojennego pojawiały się sprawy działaczy podziemia podających się za pełnomocników władzy w celu uniknięcia zatrzymania. Kodeks karny z 1997 r. art. 227 — kto, podając się za funkcjonariusza publicznego albo wyzyskując błędne przekonanie o tym innej osoby, wykonuje czynność związaną z jego funkcją, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Konstrukcja współczesna wprowadza dwa znamiona alternatywne: aktywne podawanie się oraz wykorzystanie błędu osoby trzeciej. Praktyka orzecznicza obejmuje sprawy oszustw metodą „na policjanta" lub „na prokuratora" (dotyczą głównie osób starszych jako ofiar), pseudo-funkcjonariuszy wyłudzających dane (m.in. tzw. cyberoszustwa z podszywaniem). Powiązane terminy: oszustwo (art. 286 k.k.), bezprawne używanie odznaczeń lub orderów (art. 235a k.w.), znieważenie funkcjonariusza (art. 226 k.k.), fałszerstwo dokumentu (art. 270 k.k.), wykonywanie zawodu medycznego bez uprawnień (art. 58 ustawy z 5 XII 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Dla badań historycznoprawnych istotne są sprawy z lat 1944–1956, w których członkowie podziemia antykomunistycznego (NSZ, WiN) podawali się za funkcjonariuszy UB lub MO w celach rozpoznania, dezinformacji lub wymierzenia sprawiedliwości partyzanckiej. Sądy wojskowe i sądy rejonowe orzekały w tych sprawach wyroki śmierci lub długotrwałe kary pozbawienia wolności — zazwyczaj w zbiegu z art. 86 KKWP (zdrada wojenna) lub art. 1 dekretu z 13 VI 1946 r. Większość tych skazań została unieważniona po 1989 r. na podstawie ustawy z 23 II 1991 r.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego