podszywanie się pod funkcjonariusza/specjalistę
ang. appropriation of function, position or profession
— Czyn polegający na bezprawnym wykonywaniu zawodu, sprawowaniu funkcji publicznej lub stanowiska wymagającego szczególnych kwalifikacji — bez wymaganych uprawnień, dyplomu, prawa wykonywania zawodu lub mandatu. Konstrukcja chroni szczególne sfery, w których wykonywanie czynności bez kwalifikacji generuje szczególne ryzyko (medycyna, prawo, inżynieria budownictwa) lub godzi w autorytet władzy publicznej. Kwalifikacja w słowniku z broaderem „przestępstwa przeciwko zdrowiu publicznemu" odzwierciedla specyfikę — najczęstszą kategorię przywłaszczenia stanowiło i stanowi nadal nielegalne wykonywanie zawodów medycznych. Kodeks karny z 1932 r. art. 134 — kto bezprawnie sprawuje urząd lub bezprawnie wykonuje zawód wymagający szczególnych kwalifikacji, podlega karze aresztu do roku lub grzywny. Konstrukcja II RP rozróżniała przywłaszczenie funkcji urzędowej (kategoria publicznoprawna) od przywłaszczenia zawodu wymagającego kwalifikacji. Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy o nielegalne wykonywanie praktyki lekarskiej (znachorstwo wiejskie), nielegalne adwokatowanie, nielegalne pełnienie funkcji urzędniczych przez osoby podszywające się pod inspektorów skarbowych lub policyjnych. Kodeks karny z 1969 r. art. 247 łączył podawanie się za funkcjonariusza z bezprawnym wykonywaniem czynności — kara do roku. PRL stosował konstrukcję głównie wobec sprawców nielegalnego znachorstwa wiejskiego oraz „bioenergoterapeutów" (od lat 70., w okresie popularności tzw. „medycyny niekonwencjonalnej"). Przywłaszczenie zawodu adwokata — sprawy wobec osób oferujących pomoc prawną w sprawach majątkowych (zwłaszcza spadkowych) bez uprawnień. Specyficzną kategorię stanowiło fałszywe podawanie się za absolwenta uczelni wyższej w celu zatrudnienia — ścigane wybiórczo wobec stanowisk eksponowanych. Kodeks karny z 1997 r. art. 227 — kto, podając się za funkcjonariusza publicznego albo wyzyskując błędne przekonanie o tym innej osoby, wykonuje czynność związaną z jego funkcją, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Bezprawne wykonywanie zawodu lekarza — art. 58 ustawy z 5 XII 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku). Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z lat 70. dotyczące tzw. „bioenergoterapeutów" — osób oferujących nielegalne usługi medyczne w okresie popularności tzw. „medycyny niekonwencjonalnej". Sprawy tego rodzaju ścigano selektywnie — wobec osób bez znajomości w aparacie partyjnym. Charakterystyczna była również asymetria orzecznicza: w sprawach „pseudolekarzy" ze środowisk wiejskich orzekano kary surowe (do roku pozbawienia wolności), natomiast w sprawach „uzdrawiaczy" związanych z nomenklaturą partyjną — warunkowe umorzenia. Kodeks karny z 1997 r. (art. 227 — podawanie się za funkcjonariusza publicznego) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej. Bezprawne wykonywanie zawodu lekarza regulowane jest ustawą z 5 XII 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 58) — sankcja obejmuje karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Powiązane terminy: „podawanie się za funkcjonariusza", „nielegalne wykonywanie zawodu lekarza", „fałszerstwo dokumentu poświadczającego kwalifikacje zawodowe", „oszustwo".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego