— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria przestępstw godzących w zdrowie ogółu ludności — przez wprowadzanie do obrotu szkodliwej żywności, leków, środków odurzających, naruszanie przepisów sanitarnych, nielegalne wykonywanie zawodu medycznego. Cechą szczególną jest abstrakcyjny charakter zagrożenia (skutek zdrowotny nie zawsze musi nastąpić), oraz ścisły związek z prawem administracyjnym (sanitarnym, farmaceutycznym, żywnościowym). W KK 1997 rozproszone w kilku miejscach — m.in. art. 165 § 1 pkt 2, art. 167–169, oraz w licznych ustawach szczególnych. Zakres typów. Należą tu m.in.: wprowadzanie do obrotu żywności o nieodpowiedniej jakości zdrowotnej, przeterminowanej, zafałszowanej; wytwarzanie, posiadanie i obrót środkami odurzającymi i psychotropowymi; wytwarzanie i obrót nielegalnymi lekami; naruszanie przepisów sanitarnych (KW 1971 art. 116; w cięższej formie KK 1997 art. 165); nielegalne wykonywanie zawodu medycznego — przywłaszczenie funkcji lekarza, dentysty, farmaceuty. Ewolucja XX-wieczna. KK 1932 (art. 218–224) zawierał typy klasyczne — zatrucie wody, zafałszowanie żywności i lekarstw. PRL stopniowo rozwijała odrębne ustawy szczególne — Prawo farmaceutyczne 1951, Prawo żywnościowe, Ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii (pierwsze wydanie 1985 r.). KK 1997 zachowuje rdzeń klasyczny w rozdziale XX (przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu), ale szczegółowa regulacja przeszła do ustaw branżowych. Specyfiką polskiego prawa karnego jest umieszczenie nielegalnego obrotu narkotykami w odrębnej ustawie (UPN), nie w KK. Stosunek do prawa międzynarodowego. Polska uczestniczy w głównych konwencjach międzynarodowych chroniących zdrowie publiczne — Jednolita Konwencja o Środkach Odurzających (1961), Konwencja o substancjach psychotropowych (1971), Konwencja przeciwko nielegalnemu obrotowi środkami odurzającymi (1988). Powiązane terminy. Zob. naruszenie przepisów żywnościowych, przywłaszczenie funkcji, stanowiska lub zawodu, łamanie przepisów o zapobieganiu i zwalczaniu chorób, wyrób trucizn, zanieczyszczenie wody, nieostrożne obchodzenie się ze zwierzętami. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z lat 80. dotyczące epidemii ospy we Wrocławiu (1963 r.) — w której zastosowano przymus szczepień z sankcją karną wobec osób uchylających się. Konstrukcja ta — uznana współcześnie za naruszenie autonomii pacjenta — stanowiła wówczas modelowe zastosowanie ochrony zdrowia publicznego nad indywidualną wolnością. Materiał habilitacyjny zawiera również sprawy z lat 1981–1989 dotyczące lekarzy ścigaych za udzielanie pomocy działaczom „Solidarności" — formalnie kwalifikowane jako naruszenie obowiązków zawodowych, w istocie jako represje polityczne kamuflowane pod pozorem ochrony zdrowia publicznego. Kodeks karny z 1997 r. (rozdział XX, art. 165) i ustawy z lat 90. (Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii z 24 IV 1997 r., Prawo farmaceutyczne z 1991 r., później z 6 IX 2001 r.) zamknęły rozwój regulacji XX-wiecznej. Powiązane terminy: „naruszenie przepisów farmaceutycznych", „naruszenie przepisów sanitarnych i epidemiologicznych", „przywłaszczenie funkcji, stanowiska lub zawodu", „zatrucie wody".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego