complex · auxilium
ang. aider
— Pojęcie i miejsce w systemie. Pojęcie podmiotowe oznaczające osobę dopuszczającą się pomocnictwa — formy zjawiskowej polegającej na ułatwianiu innej osobie popełnienia czynu zabronionego. W kontekście prawa wykroczeń pomocnik odpowiada za pomocnictwo do wykroczenia w granicach przewidzianych w KW (art. 13). Specyfika prawa wykroczeń. KW 1971 — art. 13 — przewiduje odpowiedzialność pomocnika, ale podobnie jak w przypadku podżegania, karalność jest ograniczona do wypadków wyraźnie wskazanych. Pomocnictwo może polegać na dostarczeniu narzędzi, udzieleniu rady, dostarczeniu informacji, ukryciu sprawcy. Odróżnia się od podżegania tym, że pomocnik nie wzbudza zamiaru — działa wobec osoby już zdecydowanej. Sankcja. Pomocnik podlega karze przewidzianej za samo wykroczenie, z możliwością nadzwyczajnego złagodzenia kary ze względu na lżejszą postać udziału. W praktyce ściganie pomocników w sprawach wykroczeniowych jest rzadkie — częściej samym sprawcą obciąża się całość odpowiedzialności. Powiązane terminy. Zob. podżegacz, pomocnictwo, sprawca, wykroczenie. Geneza pojęcia. Konstrukcja pomocnictwa wywodzi się z tradycji karnistycznej XIX w. (niemiecka Beihilfe, francuska complicité), wprowadzona do prawa polskiego przez kodyfikację karną dwudziestolecia międzywojennego. Pomocnictwo w prawie karnym. Kodeks karny z 1932 r. (art. 27) — pomocnik to ten, kto czynem swym ułatwia popełnienie przestępstwa. Konstrukcja zakłada element przedmiotowy (czynność ułatwiająca) i podmiotowy (świadomość pomocnictwa). Kodeks karny z 1969 r. (art. 18) zachował konstrukcję, modyfikując redakcję. Kodeks karny z 1997 r. (art. 18 § 3) zamknął rozwój pojęcia w XX w., precyzując formy pomocnictwa: dostarczenie narzędzia, środka transportu, udzielenie rady, dostarczenie informacji. Pomocnictwo w prawie wykroczeń. Kodeks wykroczeń z 20 V 1971 r. (art. 13) wprowadził specyficzną konstrukcję — ograniczył karalność pomocnictwa do wypadków wyraźnie wskazanych w przepisie szczególnym. Konstrukcja ta różni się od ogólnej zasady karalności pomocnictwa w prawie karnym powszechnym i odzwierciedla zasadę proporcjonalności represji w prawie wykroczeń. Praktyka. W prawie karnym powszechnym pomocnictwo jest figurą szeroko stosowaną — dotyczy sprawców, którzy nie realizowali znamion czynu, ale ułatwiali jego popełnienie. W prawie wykroczeń ściganie pomocników jest rzadkie — często samym sprawcą obciąża się całość odpowiedzialności. Materiał habilitacyjny zawiera nieliczne sprawy z lat 70.–80., w których pomocnictwo wobec wykroczeń politycznych było kwalifikowane szeroko jako instrument represji wobec rodzin i środowisk osób ściganych. Powiązane terminy: „podżegacz", „pomocnictwo", „sprawca", „wykroczenie", „formy zjawiskowe".
Kolekcja: Prawo wykroczeń