ang. press offenses
— Pojęcie i miejsce w systemie. Pojęcie historyczne i doktrynalne, obejmujące przestępstwa popełniane za pomocą środków masowego przekazu — pierwotnie prasy drukowanej, współcześnie również radia i telewizji. Cechą szczególną jest publiczny i często zindywidualizowany charakter naruszenia — sprawca to autor, redaktor, wydawca, właściciel publikatora. Współczesne polskie prawo karne nie wyodrębnia odrębnej kategorii „przestępstw prasowych", choć ustawa Prawo prasowe z 26 I 1984 r. (znowelizowana po 1989 r.) zawiera specyficzne regulacje karne. Zakres typów. Tradycyjnie obejmują: zniesławienie i znieważenie popełnione w środkach masowego przekazu (KK 1997 art. 212 § 2, art. 216 § 2 — surowsze sankcje); rozpowszechnianie fałszywych wiadomości (art. 132a); publiczne pochwalanie przestępstwa, propagowanie totalitaryzmu (art. 255–256); publiczne nawoływanie do nienawiści; ujawnienie tajemnicy chronionej w środkach masowego przekazu; naruszenie zakazu publikacji nazwisk pokrzywdzonych w postępowaniach o przestępstwa seksualne; odpowiedzialność redaktora naczelnego za publikację (art. 49a Prawa prasowego). Ewolucja XX-wieczna. W II RP prawo prasowe regulowała ustawa z 7 II 1925 r. o prawie prasowym oraz dekret Prezydenta z 21 XI 1938 r. — z licznymi ograniczeniami w czasie sanacyjnego ostro reżimu cenzuralnego. PRL — ścisła kontrola prasy przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (1946–1990), z licznymi przepisami karnymi w prawie prasowym 1984 i w KK 1969. III RP — Prawo prasowe 1984 (ze zmianami 1990) zachowuje rdzeń klasycznej regulacji, ale w ramach wolności prasy gwarantowanej Konstytucją 1997 (art. 14, 54). Specyfika historyczna. Przestępstwa prasowe stanowiły w PRL jedno z głównych narzędzi represji wobec opozycji — szczególnie w stosunku do prasy podziemnej (samizdat) i wydawnictw nielegalnych. Procesy redaktorów KOR, dziennikarzy podziemnych, wydawców niezależnych w latach 70. i 80. oraz późniejsze rehabilitacje stanowią ważny rozdział historii polskiego prawa karnego XX w. Po 1989 r. dyskusja o ramach odpowiedzialności prasy kontynuowana — sprawy o zniesławienie wobec polityków, ochrona źródeł dziennikarskich (art. 240 KK 1997 i jego wyjątki). Powiązane terminy. Zob. zniesławienie, znieważenie, publiczne rozpowszechnianie fałszywych wiadomości, publiczne pochwalanie przestępstwa, ujawnienie tajemnicy. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie modelowe — stanowiła główny obszar instrumentalizacji prawa karnego wobec opozycji w okresie PRL. Materiał archiwalny ujawnia tysiące spraw przeciwko redaktorom KOR, dziennikarzom podziemnym, wydawcom niezależnym w latach 70. i 80. Sankcje obejmowały głównie więzienie od roku do 5 lat, w okresie stanu wojennego — do 10 lat w trybie doraźnym. Najgłośniejsze sprawy: redaktorzy „Robotnika" (Helena Łuczywo, Anka Kowalska), redaktorzy „Tygodnika Mazowsze" w stanie wojennym, redaktorzy „Wolnego Słowa" we Wrocławiu. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne unieważnienia wcześniejszych wyroków. Sąd Najwyższy w setkach orzeczeń lat 90. unieważniał wyroki w sprawach prasowych — uznając je za represje polityczne kamuflowane pod pozorem ochrony porządku informacyjnego. Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (art. 14, 54) wprowadziła konstytucyjną gwarancję wolności prasy. Konstrukcja ta — wraz z prawem prasowym z 26 I 1984 r. (znowelizowanym po 1989 r.) — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX-wiecznej.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego