ang. disclosure of a secret
— Pojęcie i miejsce w systemie. Ujawnienie tajemnicy to czyn polegający na podaniu osobie nieuprawnionej informacji objętej prawnie chronioną tajemnicą — państwową, służbową, zawodową, postępowania, korespondencji lub gospodarczą — przez osobę zobowiązaną do jej zachowania z mocy ustawy, umowy lub przyjętych obowiązków zawodowych. Przestępstwo godzi w bezpieczeństwo państwa, w prywatność osoby lub w interes obrotu gospodarczego, zależnie od kategorii tajemnicy. W systematyce ujmowane jest jako rdzeń grupy przestępstw przeciwko instytucjom publicznym oraz częściowo przeciwko prywatności i obrotowi gospodarczemu. Wyrażenie kodyfikacyjne. Kodeks karny z 1932 r. regulował ujawnienie tajemnicy państwowej w art. 91 (rozdział o zdradzie głównej), tajemnicy służbowej — w art. 254 (przestępstwa urzędnicze), zawodowej — w przepisach lex specialis (lekarska, adwokacka). Kodeks karny z 1969 r. zawierał obszerną regulację w art. 260 (tajemnica państwowa), art. 261 (tajemnica służbowa), z uwzględnieniem trybu kwalifikowanego za działanie na rzecz wywiadu obcego państwa (art. 124 — szpiegostwo). Kodeks karny z 1997 r. uregulował przestępstwa przeciwko ochronie informacji w art. 265 (tajemnica państwowa) i art. 266 (tajemnica związana z funkcją lub zawodem); ustawa z 22 I 1999 r. o ochronie informacji niejawnych zamknęła rozwój regulacji XX-wiecznej, klasyfikując informacje na "ściśle tajne", "tajne", "poufne" i "zastrzeżone". Specyfika PRL. Tajemnica państwowa miała w PRL zakres skrajnie szeroki — obejmowała statystyki gospodarcze, dane zdrowotne, dokumenty służb, decyzje partyjne. Ujawnienie nawet trywialnych danych mogło skutkować zarzutem z art. 260 k.k. z 1969 r. Akta dyscyplinarne sędziów ujawniają sprawy, w których sędziowie odmawiali skazania dziennikarzy lub urzędników za rzekome ujawnienie tajemnicy państwowej, gdy chodziło w istocie o informacje publicznie dostępne; sprawy te trafiały do Centralnej Komisji Dyscyplinarnej. W stanie wojennym ujawnienie informacji o internowaniach, o stanie więzień, o decyzjach Rady Państwa karano szczególnie surowo. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy w uchwale z 1995 r. (I KZP 24/95) i kolejnych orzeczeniach przyjmował, że dla bytu przestępstwa konieczne jest, by informacja faktycznie miała walor tajemnicy zgodnie z ustawą — formalna klauzula tajności nie wystarcza. Linia ta wzmocniła się po wstąpieniu Polski do NATO (12 III 1999 r.). Powiązane terminy. ‘ujawnienie tajemnicy zawodowej’, ‘ujawnienie tajemnicy postępowania’, ‘szpiegostwo’ (art. 130 k.k.), ‘naruszenie tajemnicy korespondencji’ (art. 267 k.k.), ‘nadużycie funkcji’ (art. 231 k.k.), ‘ochrona informacji niejawnych’ (ustawa z 22 I 1999 r.). Kodeks karny z 1997 r. (art. 265–266) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając dwustopniowy system ochrony — tajemnica państwowa (art. 265) i tajemnica związana z funkcją lub zawodem (art. 266). Konstrukcja ta — wraz z ustawą z 22 I 1999 r. o ochronie informacji niejawnych — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w. Powiązane terminy: „ujawnienie tajemnicy zawodowej", „ujawnienie tajemnicy postępowania", „nadużycie funkcji", „dezinformacja wywiadowcza".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego