ang. disclosure of professional secrets
— Pojęcie i miejsce w systemie. Ujawnienie tajemnicy zawodowej to przestępstwo szczególne wobec generalnego ujawnienia tajemnicy: dotyczy informacji powierzonych osobie wykonującej określony zawód lub funkcję wymagającą zachowania dyskrecji — adwokatowi, radcy prawnemu, notariuszowi, lekarzowi, psychologowi, duchownemu, dziennikarzowi, doradcy podatkowemu, komornikowi, syndykowi, dziennikarzowi (w zakresie ochrony źródła informacji), pracownikowi banku. Przestępstwo godzi przede wszystkim w prywatność klienta, pacjenta lub mocodawcy oraz w funkcjonowanie instytucji opartych na zaufaniu zawodowym. Wyrażenie kodyfikacyjne. Kodeks karny z 1932 r. nie zawierał ogólnego przepisu o tajemnicy zawodowej; regulowały ją lex specialis (Ustawa z 1938 r. o ustroju adwokatury, ustawa o izbach lekarskich z 1921 r.). Kodeks karny z 1969 r. utrzymał ten model. Kodeks karny z 1997 r. ujmuje przestępstwo w art. 266 § 1 k.k.: "Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2". Tryb ścigania — z oskarżenia prywatnego (art. 266 § 3 k.k.). Tajemnice szczególne reguluje wiele ustaw: prawo o adwokaturze (1982), ustawa o radcach prawnych (1982), ustawa o izbach lekarskich (2009), prawo bankowe (1997), prawo o notariacie (1991), prawo prasowe (1984). Specyfika PRL. W PRL tajemnica zawodowa była systematycznie naruszana przez Służbę Bezpieczeństwa: wymuszano współpracę adwokatów, lekarzy więziennych, duchownych. Akta dyscyplinarne pokazują sprawy adwokatów, którzy odmawiali ujawnienia treści rozmów z klientami w postępowaniach politycznych — bywali skreślani z listy lub szykanowani. Tajemnica spowiedzi była szczególnym obszarem konfliktu w sprawach księży inwigilowanych i przesłuchiwanych. W aktach Centralnej Komisji Dyscyplinarnej odnotowano sprawy lekarzy więziennych, którzy odmawiali ujawnienia stanu zdrowia internowanych. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy w uchwale z 16 czerwca 1994 r. (I KZP 5/94) oraz w późniejszych orzeczeniach umacniał bezwzględny charakter tajemnicy adwokackiej i obrończej, uznając, że nawet sąd nie może zwolnić obrońcy z tajemnicy obrończej. W sprawach lekarskich orzecznictwo dopuszcza zwolnienie z tajemnicy w drodze sądowej tylko w wąsko określonych sytuacjach. Powiązane terminy. ‘ujawnienie tajemnicy’ (art. 265 k.k.), ‘naruszenie tajemnicy korespondencji’ (art. 267 k.k.), ‘ochrona danych osobowych’, ‘tajemnica adwokacka’, ‘tajemnica lekarska’, ‘tajemnica spowiedzi’, ‘tajemnica dziennikarska’. Kodeks karny z 1997 r. (art. 266) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksową konstrukcję ochrony tajemnicy zawodowej (lekarska, adwokacka, notarialna, dziennikarska, doradcza). Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy lat 80. dotyczące lekarzy ujawniających informacje o stanie zdrowia działaczy opozycji wobec organów MSW — formalnie kwalifikowane jako „udzielanie pomocy organom ścigania", w istocie stanowiące naruszenie tajemnicy lekarskiej. Po 1989 r. izby lekarskie reaktywowane (ustawa z 17 V 1989 r.) prowadziły postępowania deontologiczne wobec lekarzy współpracujących z SB.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego