ang. disclosure of a secret of conduct
— Pojęcie i miejsce w systemie. Ujawnienie tajemnicy postępowania to czyn polegający na publicznym lub indywidualnym podaniu osobie nieuprawnionej informacji z postępowania przygotowawczego (objętego tajnością z art. 241 k.k.) lub z innego niejawnego postępowania prowadzonego przez organ państwowy. Przestępstwo godzi w skuteczność postępowania (wykrywczość, zabezpieczenie dowodów), w prywatność osób biorących w nim udział oraz w domniemanie niewinności podejrzanego. Wyrażenie kodyfikacyjne. Kodeks karny z 1932 r. nie zawierał odrębnego typu — regulację rozpraszał pomiędzy przestępstwa urzędnicze (art. 254 — naruszenie tajemnicy służbowej) a kary porządkowe procesowe. Kodeks karny z 1969 r. wprowadził w art. 255 odrębne przestępstwo publicznego rozpowszechniania wiadomości z postępowania przygotowawczego. Kodeks karny z 1997 r. zachowuje ten typ w art. 241 § 1 k.k.: "Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2"; § 2 obejmuje rozpowszechnianie wiadomości z rozprawy prowadzonej z wyłączeniem jawności. Specyfika PRL. W PRL tajemnica postępowania przygotowawczego była egzekwowana asymetrycznie: organy ścigania i prasa partyjna ujawniały informacje obciążające oskarżonych (zwłaszcza w sprawach politycznych — procesy 1956 r., procesy działaczy KOR w 1979 r., procesy stanu wojennego), natomiast obrona i niezależne media nie miały dostępu. Akta dyscyplinarne sędziów ujawniają przypadki postępowań wszczynanych przeciwko sędziom, którzy w prywatnych rozmowach przekazali informacje o stanie postępowania innym sędziom lub adwokatom — Centralna Komisja Dyscyplinarna w latach 80. orzekała w kilku takich sprawach. Charakterystyczne były także postępowania przeciwko dziennikarzom za publikacje w wydawnictwach drugiego obiegu informacji o procesach politycznych. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy precyzował, że "rozpowszechnianie publiczne" wymaga przekazu skierowanego do nieoznaczonej liczby osób; przekazanie pojedynczej osobie nie wypełnia znamion z art. 241 § 1 k.k. (chyba że osoba ta jest przekaźnikiem do publiczności). W orzecznictwie po 1989 r. ważną linią stało się rozróżnienie między ujawnieniem a "potwierdzeniem" przez organ państwowy informacji już krążących — sprawy te wiążą się z konstytucyjną wolnością prasy i prawem do informacji. Powiązane terminy. ‘ujawnienie tajemnicy’ (art. 265 k.k.), ‘ujawnienie tajemnicy zawodowej’ (art. 266 k.k.), ‘nadużycie funkcji’ (art. 231 k.k.), ‘utrudnianie postępowania karnego’, ‘fałszywe oskarżenie’ (art. 234 k.k.), ‘wolność prasy’ (art. 14 i 54 Konstytucji RP). Kodeks karny z 1997 r. (art. 241) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony tajemnicy postępowania karnego. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są sprawy z lat 80. dotyczące ujawniania informacji o postępowaniach wobec działaczy opozycji — głównie przez funkcjonariuszy SB udostępniających dane prokuraturze z naruszeniem reguł postępowania. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne weryfikacji działań aparatu represji.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego