fałszywe oskarżenie

Przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości polegające na podniesieniu przez sprawcę przed władzą (urzędem) konkretnego zarzutu popełnienia przez inną osobę czynu zabronionego, pomimo, że wie on, że wie on, że zarzut ten jest nieuzasadniony (fałszywy).

— Czyn polegający na oskarżeniu określonej osoby przed organem powołanym do ścigania o popełnienie czynu zabronionego, którego dana osoba nie popełniła — w sposób umyślny, w celu wszczęcia postępowania karnego lub wprowadzenia organów państwa w błąd. Konstrukcja chroni wymiar sprawiedliwości przed instrumentalizacją oraz osobę bezpodstawnie oskarżoną przed naruszeniem wolności i godności. Pojęcie obejmuje zarówno oskarżenie pisemne (donos), jak i ustne (zeznanie świadka, oświadczenie pokrzywdzonego), o ile jest skierowane do organów ścigania. Kodeks karny z 1932 r. art. 143 — kto przed władzą powołaną do ścigania przestępstw lub wykroczeń, oskarża osobę o popełnienie czynu, którego nie popełniła, podlega karze więzienia do lat 5. Konstrukcja II RP rozróżniała fałszywe oskarżenie (kierowane przeciwko konkretnej osobie) od fałszywego zawiadomienia (informacja o czynie nieoznaczonym). Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy o donosy w sporach majątkowych (sąsiedzkie konflikty), donosy w sporach rodzinnych (zwłaszcza spory rozwodowe i alimentacyjne), donosy polityczne — zwłaszcza w okresie napiętej sytuacji wewnętrznej. Po 1944 r. konstrukcja zyskała nowe znaczenie. Kodeks karny z 1969 r. art. 248 — kto przed organem powołanym do ścigania przestępstw oskarża inną osobę o popełnienie przestępstwa lub przewinienia, którego ta nie popełniła — kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Praktyka PRL: zjawisko donosów politycznych masowe — donosy do SB stanowiły obciążenie aparatu ścigania, ale formalna odpowiedzialność donosicieli była minimalna. Asymetria: donosy antypaństwowe (przeciwko domniemanym przeciwnikom ustroju) były nagradzane, donosy w sprawach kryminalnych ścigane były rygorystycznie. Specyfika lat 80.: donosy w środowiskach „Solidarności" — sprawy fałszywych oskarżeń wobec działaczy opozycji, kierowane do SB w celu wszczynania postępowań karnych. Akta dyscyplinarne sędziów pokazują przypadki uniewinnień działaczy opozycji w sytuacjach, gdy sąd uznał oskarżenie za bezpodstawne. Kodeks karny z 1997 r. art. 234 — kto przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach o przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne, fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie tych czynów lub przewinienia dyscyplinarnego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Konstrukcja współczesna obejmuje także postępowania dyscyplinarne. Praktyka po 2000 r.: rosnąca liczba spraw o fałszywe oskarżenia w sprawach gospodarczych (donosy konkurencji), w sprawach rodzinnych (fałszywe oskarżenia o przemoc domową, molestowanie — zwłaszcza w trakcie sporów rozwodowych i o opiekę nad dziećmi). Powiązane terminy: fałszywe zawiadomienie (art. 238 k.k.), zniesławienie (art. 212 k.k.), pomówienie, donos, składanie fałszywych zeznań (art. 233 k.k.), wprowadzanie organów ścigania w błąd. Aspekt habilitacyjny: sprawy z lat 1981–1989 o fałszywe oskarżenia wobec działaczy opozycji — w tym donosy współpracowników SB, których odpowiedzialność karna i dyscyplinarna była po 1989 r. niemal nigdy egzekwowana ze względu na przedawnienie.

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane