dezinformacja na szkodę państwa
ang. crime of intelligence disinformation
— Pojęcie i miejsce w systemie. Wąska kategoria przestępstw związanych z wywiadem — polega na celowym wprowadzeniu w błąd organów państwa (zwłaszcza wywiadowczych) za pomocą fałszywych informacji. W polskim KK 1997 ujęta w art. 132 — "Kto wprowadza w błąd polski organ państwowy przez przekazywanie mu fałszywych lub ukrywanie prawdziwych informacji istotnych dla Rzeczypospolitej Polskiej" — kara od roku do 8 lat. Konstrukcja stosunkowo nowa — wprowadzona z myślą o przeciwdziałaniu nowoczesnym formom wojny informacyjnej. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 art. 132 — szeroka definicja: (1) sprawca może być obywatelem polskim albo cudzoziemcem; (2) wprowadzenie w błąd polskiego organu państwowego (wywiadowczego, ścigania, sądowego); (3) za pomocą fałszywych informacji albo ukrywania prawdziwych; (4) informacje istotne dla RP (ekonomicznie, politycznie, militarystycznie). Kwalifikowane formy: w celu osiągnięcia korzyści majątkowej albo działania na rzecz obcego wywiadu — kara do 10 lat. Geneza i kontekst. Pojęcie dezinformacji wywiadowczej zyskało szczególne znaczenie w okresie zimnej wojny — w kontekście wojny informacyjnej prowadzonej przez obce państwa. Polska była celem licznych operacji dezinformacyjnych: kampanie fałszywych informacji w mediach drukowanych, ulotki podszywające się pod organizacje opozycyjne, sponsorowane treści propagandowe. Reakcja ustawodawcza — m.in. kolejne nowele k.k. z 1997 r. modyfikujące zakres ścigania dezinformacji. Specyfika historyczna. KK 1969 nie zawierał wprost pojęcia "dezinformacji wywiadowczej" — operował konstrukcją "udzielania nieprawdziwych informacji" (art. 124–127). W okresie PRL pojęcie to wykorzystywano wybiórczo — gdy obcy wywiad rzeczywiście próbował wprowadzić w błąd polskie służby (rzadkie sprawy), oraz instrumentalnie wobec opozycjonistów krytykujących system w mediach zachodnich (jako "rozpowszechnianie nieprawdziwych wiadomości szkodzących PRL"). Granica między dezinformacją a wolnością słowa. Centralna kontrowersja — granica między karalną dezinformacją a chronioną krytyką polityczną/dziennikarską. ETPCz wymaga, aby pojęcie dezinformacji było ścisłe (uniknąć ścigania krytyki rządu jako "dezinformacji"). W praktyce — sądy polskie ściśle interpretują znamiona art. 132 (wymóg wprowadzenia w błąd organu państwowego, nie publiczności; konieczność istotności dla RP). Spory doktrynalne dotyczą zwłaszcza spraw, gdzie dezinformacja kierowana jest do publiczności (a nie wprost do organu) — w niektórych ujęciach ścigana z innych przepisów. Powiązane terminy. Zob. szpiegostwo, zdrada, zdrada dyplomatyczna, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, publiczne rozpowszechnianie fałszywych wiadomości, fałszywe oskarżenie, ujawnienie tajemnicy państwowej, obcy wywiad, wojna informacyjna, fake news.
Kolekcja: Pojęcia wspólne