rozpowszechnianie dezinformacji
ang. public dissemination of false information
— Pojęcie i miejsce w systemie. Publiczne rozgłaszanie fałszywych informacji — typ przestępstwa polegający na publicznym rozpowszechnianiu nieprawdziwych wiadomości o sytuacji w państwie, mogących wywołać niepokój publiczny albo szkodę dla interesów państwa. Konstrukcja chroni dobro porządku publicznego i wiarygodności instytucji państwowych — ale zarazem stanowi narzędzie potencjalnie ograniczające wolność prasy. Tradycja prawna. KK 1932 (art. 170) — "Kto rozsiewa fałszywe wiadomości, mogące wywołać niepokój publiczny". Sankcja — więzienie do 1 roku albo areszt do 3 miesięcy. Konstrukcja stosunkowo łagodna, używana sporadycznie wobec sensacyjnych publikacji prasowych. KK 1969 (art. 271) — "Kto rozpowszechnia fałszywe wiadomości, mogące wyrządzić poważną szkodę interesom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej" — ujęcie znacznie szersze, z surowszymi sankcjami (do 8 lat). Specyfika PRL. Konstrukcja "fałszywych informacji" była intensywnie wykorzystywana — szczególnie w okresie stalinowskim i stanu wojennego. Materiał archiwalny pokazuje sprawy o publikowanie informacji z BBC Polska, Radia Wolna Europa, Głosu Ameryki — kwalifikowane automatycznie jako "fałszywe". Konstrukcja oparta na domniemaniu fałszywości każdej informacji niepochodzącej z oficjalnych źródeł PRL. Praktyka orzecznicza była zróżnicowana — od skazań wobec opozycjonistów po umorzenia w sprawach dotyczących drobnych plotek. Stan wojenny i konstrukcja "fałszywych informacji". Po 13 XII 1981 r. konstrukcja zyskała szczególne znaczenie — dekrety stanu wojennego zaostrzały sankcje (do 10 lat) za rozpowszechnianie informacji "szkodliwych dla interesów PRL". Materiał archiwalny pokazuje tysiące spraw przeciwko działaczom Solidarności, dziennikarzom prasy podziemnej, kolporterom publikacji bezdebitowych. Sankcje były drakońskie — postępowania trwały miesiącami. Powiązane terminy. Zob. publiczne rozpowszechnianie fałszywych wiadomości, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, dezinformacja wywiadowcza, art. 132 KK, art. 271 KK 1969, fake news, wolność słowa, stan wojenny. Kodeks karny z 1997 r. (art. 132 — dezinformacja wywiadowcza, art. 240 § 1 — wprowadzenie w błąd organu ścigania, art. 226 § 3 — znieważenie funkcjonariusza, art. 257 — znieważenie grupy etnicznej) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, rozpraszając konstrukcję dawnego „rozpowszechniania fałszywych informacji" na liczne typy szczegółowe. Charakterystyczne, że k.k. z 1997 r. odszedł od ogólnej konstrukcji „fałszywych informacji" — uważanej za zbyt szeroką i nadającą się do nadużyć — na rzecz typów konkretnych chronionych dóbr prawnych. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są procesy rehabilitacyjne na podstawie ustawy z 23 II 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. W ramach tej ustawy unieważniono setki wyroków wydanych w okresie PRL na podstawie art. 271 k.k. z 1969 r. (rozpowszechnianie fałszywych wiadomości), uznając je za represje polityczne kamuflowane pod pozorem ochrony interesów państwa. Powiązane terminy: „publiczne rozpowszechnianie fałszywych wiadomości", „rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji", „dezinformacja wywiadowcza".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego