produkcja lub posiadanie nadajnika
ang. offence of making, storing, selling radio
— Pojęcie i miejsce w systemie. Wyrabianie lub posiadanie nadawczego aparatu radiowego — szersza forma typu nielegalnego posiadania urządzeń nadawczych. Konstrukcja obejmuje także produkcję urządzeń nadawczych — czyn rozumiany kazuistycznie (samodzielne konstruowanie aparatu z części, modyfikacja odbiornika do funkcji nadawczych, zlecenie produkcji innej osobie). Stanowi rozszerzenie ścigania na samego ducha technicznej kreatywności. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1969 (art. 287) — łączny typ produkcji, posiadania, rozpowszechniania urządzeń nadawczych. Sankcje takie same (do 3 lat). Konstrukcja "wyrabiania" — szersza niż "produkcji przemysłowej" — obejmowała także konstruowanie własnego sprzętu przez radioamatorów, modyfikowanie odbiorników krótkofalowych. Granica z legalną radioamatorską aktywnością była nieostra. Specyfika radioamatorska. W okresie PRL działalność radioamatorska była dozwolona — pod warunkiem rejestracji w Lidze Obrony Kraju (wcześniej Polskim Związku Krótkofalowców). Radioamator otrzymywał znak wywoławczy, mógł posiadać sprzęt nadawczy. Granica między legalną radioamatorską aktywnością a nielegalną była ścisła — radioamator nie mógł nadawać poza pasmami amatorskimi, nie mógł transmitować treści politycznych. Naruszenie tych zasad — zakres art. 287 KK 1969. Praktyka orzecznicza. Materiał archiwalny pokazuje sprawy o nielegalne konstruowanie sprzętu nadawczego dla podziemia — głównie w okresie stalinowskim (1944–1956) i w stanie wojennym (1981–1983). Sankcje były szczególnie surowe wobec radioamatorów aktywnie zaangażowanych w działalność opozycyjną — "radioamatorzy Solidarności" konstruowali nadajniki dla Radia Solidarność, byli ścigani z surowością. Materiał dyscyplinarny sędziów pokazuje, że odmowa surowych sankcji prowadziła do postępowań dyscyplinarnych. Wymóg umyślności. Konstrukcja kryminalizowała wyłącznie umyślne wyrabianie lub posiadanie — wymagała świadomości, że posiadane urządzenie ma charakter nadawczy. Posiadanie odbiornika z elementem nadawczym (część wzbudnika, lampa nadawcza) bez świadomości — nie wypełniało znamion. Praktyka orzecznicza była rygorystyczna — sądy często domniemywały świadomość z samego faktu posiadania. Powiązane terminy. Zob. nielegalne posiadanie radiowego aparatu nadawczego, art. 287 KK 1969, podziemna radiostacja, radioamatorstwo, Liga Obrony Kraju, monopol radiowy, rehabilitacja. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta stanowi modelowy przykład instrumentalizacji prawa karnego wobec działaczy opozycji. Materiał archiwalny dotyczący stanu wojennego ujawnia setki spraw przeciwko radioamatorom Solidarności konstruującym nadajniki dla podziemnych stacji radiowych. Najgłośniejsze sprawy: redaktorzy Radia Solidarność Region Mazowsze (Zbigniew Romaszewski, Zofia Romaszewska — procesy 1982–1984), redaktorzy Radia Solidarność Warszawa (Jacek Tomicki — wyrok 1983 r.), inżynierowie konstruujący sprzęt nadawczy (m.in. Jerzy Markuszewski — Wrocław). Sędziowie stanu wojennego — szczególnie w sądach garnizonowych — wymierzali surowe kary (do 7 lat więzienia w trybie doraźnym). Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne rehabilitacji. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach lat 90. unieważniał wcześniejsze wyroki, uznając je za represje polityczne. Konstrukcja art. 287 k.k. z 1969 r. została w k.k. z 1997 r. zastąpiona neutralną regulacją licencji radiowych w ustawie o radiokomunikacji z 21 VII 2000 r. Powiązane terminy: „nielegalne posiadanie radiowego aparatu nadawczego", „podziemna radiostacja", „radioamatorstwo", „Liga Obrony Kraju", „monopol radiowy", „rehabilitacja".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego