— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria obejmująca przestępstwa godzące w prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości — sądów, prokuratury, organów ścigania. Cechą szczególną jest przedmiot ochrony — autorytet i skuteczność państwowego rozstrzygania sporów oraz ścigania przestępstw. KK 1997 reguluje tę kategorię w rozdziale XXX (art. 232–247a). Nakłada się częściowo z kategorią przestępstw przeciwko instytucjom publicznym, co odzwierciedla się w polihierarchii w słowniku. Zakres typów. Należą tu m.in.: wpływanie na czynności urzędowe sądu albo świadków (art. 232–245a — w tym ostatnim — wymuszanie zeznań); składanie fałszywych zeznań (art. 233); fabrykowanie albo niszczenie dowodów (art. 235–238); poplecznictwo (art. 239); niedoniesienie o przestępstwie (art. 240); ujawnienie tajemnicy postępowania (art. 241); samouwolnienie (art. 242); uwolnienie pozbawionego wolności (art. 243); znęcanie się nad osobą prawnie pozbawioną wolności (art. 246–247); fałszowanie urzędowych dokumentów sądowych (art. 270–273). Ewolucja XX-wieczna. KK 1932 (art. 140–149) ujmował tę kategorię klasycznie, ze szczególnym akcentem na fałszywe zeznania i poplecznictwo. KK 1969 (art. 247–256) zachował konstrukcję, dostosowaną do realiów PRL — silne penalizowanie wszelkich form sprzeciwu wobec wymiaru sprawiedliwości (odmowa składania zeznań, niedoniesienie). KK 1997 zmodernizował kategorię, rozbudowując typy korupcji w wymiarze sprawiedliwości (handel wpływami, wpływ na sędziego). Problematyka rozliczeń. Szczególne znaczenie tej kategorii w polskim kontekście historycznym wynika z postępowań rozliczeniowych wobec sędziów i prokuratorów orzekających w PRL — w trybie ustaw lustracyjnych, postępowań dyscyplinarnych, ustawy o IPN. Pojęcie „naginania prawa" (KK 1932 art. 149) oraz odpowiedzialności funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości za naruszenie zasad etyki sędziowskiej stanowi obszar ożywionej debaty doktrynalnej i orzeczniczej w Polsce po 1989 r. Powiązane terminy. Zob. składanie fałszywych zeznań, poplecznictwo, niedoniesienie o przestępstwie, ujawnienie tajemnicy postępowania, samouwolnienie, uwolnienie pozbawionego wolności, przestępstwo naginania prawa, fałszowanie dokumentów. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie centralne. Materiał archiwalny dotyczący odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów PRL ujawnia, że rozliczenia wobec sędziów i prokuratorów orzekających w okresie PRL — w trybie ustaw lustracyjnych, postępowań dyscyplinarnych, ustawy o IPN — były rozległe, ale ich efekt praktyczny pozostawał ograniczony. Pojęcie „naginania prawa" (KK 1932 art. 149) — w polskiej doktrynie rozwijane przez Lecha Gardockiego — stanowiło teoretyczne ramy odpowiedzialności funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości za świadome stosowanie kwalifikacji rażąco surowych wobec działaczy opozycji. Kodeks karny z 1997 r. (rozdział XXX, art. 232–247a) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając nowoczesny katalog typów obejmujący: składanie fałszywych zeznań (art. 233), poplecznictwo (art. 239), niedoniesienie o przestępstwie (art. 240), ujawnienie tajemnicy postępowania (art. 241), samouwolnienie (art. 242). Powiązane terminy: „składanie fałszywych zeznań", „poplecznictwo", „niedoniesienie o przestępstwie", „ujawnienie tajemnicy postępowania", „samouwolnienie", „uwolnienie pozbawionego wolności", „przestępstwo naginania prawa", „fałszowanie dokumentów".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego