ukrywanie sprawcy · favor delicti
ang. ? support
— Pojęcie i miejsce w systemie. Poplecznictwo to udzielenie sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej, w szczególności poprzez ukrywanie sprawcy lub zacieranie śladów czynu, niedopuszczenie do jego zatrzymania albo doprowadzenie do zniszczenia lub zafałszowania dowodów. Przestępstwo godzi w prawidłowy bieg postępowania karnego i w skuteczność wymiaru sprawiedliwości; jest klasycznym przykładem czynu z grupy przestępstw przeciwko instytucjom publicznym, zorientowanym na ochronę funkcji państwa, nie zaś dóbr indywidualnych pokrzywdzonego. Wyrażenie kodyfikacyjne. Kodeks karny z 1932 r. regulował poplecznictwo w art. 148, przewidując karę pozbawienia wolności do 5 lat. Kodeks karny z 1969 r. utrzymał figurę w art. 252, dodając kwalifikację z uwagi na charakter przestępstwa głównego. Kodeks karny z 1997 r. zachował przestępstwo w art. 239 — z wyłączeniem odpowiedzialności osób najbliższych (§ 2) oraz z możliwością nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od niej, gdy sprawca dobrowolnie zaniechał poplecznictwa. Specyfika PRL. W aktach dyscyplinarnych sędziów PRL pojawiają się sprawy, w których prokuratury wojskowe oraz cywilne formułowały zarzuty poplecznictwa wobec sędziów odmawiających aresztowania działaczy opozycyjnych albo uniewinniających ich pod pretekstami formalnymi. Centralna Komisja Dyscyplinarna nie ścigała sędziów za to wprost, lecz prowadzono przeciwko nim postępowania pod zarzutami uchybienia godności urzędu lub niewłaściwego wykonywania obowiązków. Charakterystyczne sprawy z lat 1981–1985 dotyczyły sędziów, którzy odmawiali zastosowania środków zapobiegawczych wobec internowanych; bywało, że sami stawali się obiektem postępowań dyscyplinarnych. Po stronie cywilnej poplecznictwo wykorzystywano też do ścigania osób ukrywających działaczy podziemia, druki nielegalne, sprzęt drukarski. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach precyzował granicę poplecznictwa, odróżniając je od pomocnictwa do przestępstwa głównego (poplecznictwo następuje po dokonaniu czynu) oraz od niedoniesienia (poplecznictwo wymaga aktywnych czynności sprawczych). W orzecznictwie powojennym kontrowersje budziła kwalifikacja zachowań osób, które jedynie przyjęły uciekiniera pod swój dach bez dalszych czynności pomocowych. Powiązane terminy. ‘niedoniesienie o przestępstwie’ (art. 240 k.k.), ‘utrudnianie postępowania karnego’, ‘niszczenie dowodów’, ‘zatajenie dowodu niewinności’, ‘uwolnienie pozbawionego wolności’ (art. 243 k.k.), ‘fałszywe zeznania’ (art. 233 k.k.). Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie centralne. Materiał archiwalny okresu stanu wojennego ujawnia setki spraw o poplecznictwo — głównie wobec osób ukrywających działaczy podziemia Solidarności, rodzin internowanych próbujących utrudniać postępowanie, duchowieństwa katolickiego udzielającego schronienia. Sankcje obejmowały głównie kary więzienia od roku do 5 lat. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne rehabilitacji — Sąd Najwyższy unieważniał wcześniejsze wyroki, uznając, że pomoc działaczom podziemia niepodległościowego nie podlegała kwalifikacji jako poplecznictwo.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego