ang. ?
— Pojęcie i miejsce w systemie. Pojęcie historyczne — kategoria przestępstw gospodarczych okresu PRL związana z reglamentacją żywności i artykułów pierwszej potrzeby. Obejmowała czyny godzące w system zaopatrzenia ludności — gromadzenie towarów spekulacyjnie, handel poza systemem kartkowym, wyłudzanie kart żywnościowych. Po reformach po 1989 r. — zniesienie kategorii w związku z liberalizacją rynku. Reżim aprowizacyjny w PRL. Polska Ludowa wprowadzała wielokrotnie reglamentację żywności i artykułów pierwszej potrzeby — najpierw w okresie powojennym (do 1949 r.), później periodycznie (lata 70., zwłaszcza stan wojenny 1981–1983 i lata 80.). System obejmował: kartki żywnościowe na cukier, mięso, masło, mąkę; kartki na alkohol (ograniczenie do 0,5 l/osobę miesięcznie); kartki na benzynę, papierosy, czekoladę. Towar mógł być nabyty tylko za okazaniem ważnej kartki — z tego wyrastał czarny rynek. Główne typy. Spekulacja (KK 1969 art. 221 § 1 — gromadzenie towarów rzadkich w celu odsprzedaży z zyskiem); fałszowanie kart żywnościowych; wyłudzanie kart na nieistniejących członków rodziny; obrót poza systemem aprowizacyjnym (handel z bagażnika, wymiana nieformalna); naruszanie przepisów dystrybucji (np. sklep odmawiający sprzedaży towaru posiadającego kartkę). Kara — od grzywny po wieloletnie pozbawienie wolności w przypadkach ciężkich. Spekulacja jako przestępstwo polityczno-ekonomiczne. KK 1969 art. 221 — pojęcie spekulacji rozumiane szeroko: gromadzenie towarów dla przyszłej sprzedaży po wyższej cenie. W gospodarce rynkowej — działalność handlowa (przedsiębiorca buduje zapasy oczekując wzrostu cen), w gospodarce planowej — przestępstwo przeciwko społecznemu interesowi (uniemożliwianie ludności dostępu do towarów). Konstrukcja stanowi specyfikę systemową — niemożliwa do zachowania w gospodarce rynkowej. Po 1989 r. art. 221 KK 1969 (w nowelizacji) zniesiono — działania spekulacyjne nie są już przestępstwem (z wyjątkiem gier giełdowych i "pump and dump" jako oszustwa). Powiązane przepisy. Wprowadzanie do obrotu towarów niewłaściwej jakości, fałszowanie towarów, wprowadzenie konsumenta w błąd — analogiczne czyny ścigane są obecnie z innych podstaw: ustawa z 16 IV 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawa z 15 XII 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, KK 1997 art. 286 (oszustwo). Pojęcie "przestępstwa aprowizacyjnego" jest jednak obecnie niezachowane. Aktualność i kontekst kryzysowy. Choć formalnie pojęcie "przestępstwa aprowizacyjnego" nie funkcjonuje w III RP, w okresach kryzysowych (np. okresy kryzysu zaopatrzeniowego końca XX w. — gromadzenie towarów podstawowych w okresie kryzysu PRL — zakupy paniczne paliw, cukru) pojawiały się propozycje wprowadzenia analogicznych regulacji — odrzucone jako niezgodne z gospodarką rynkową. Reakcją ustawodawczą bywało raczej zwiększenie podaży i ograniczenie wzrostu cen (interwencjonizm makroekonomiczny). Powiązane terminy. Zob. przestępstwo aferowe, przestępstwa gospodarcze, spekulacja, czarny rynek, KK 1969, system reglamentacji.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego