ang. crimes of discrimination
— Pojęcie i miejsce w systemie. Przestępstwo dyskryminacji — kategoria obejmująca czyny zabronione godzące w równość ludzi ze względu na rasę, narodowość, wyznanie, płeć, niepełnosprawność albo inną cechę osobistą. W polskim prawie karnym XX w. funkcjonuje od końca stulecia — wcześniej w pojedynczych przepisach (k.k. z 1932 r. — przestępstwa wyznaniowe; k.k. z 1969 r. — szczątkowo), kompleksowo regulowane w k.k. z 1997 r. (art. 256–257) i w przepisach szczególnych. Geneza międzynarodowa. Pojęcie kryminalizacji dyskryminacji wywodzi się z międzynarodowych zobowiązań Polski: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (10 XII 1948 r.); Międzynarodowa Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 7 III 1966 r. (ratyfikowana przez PRL); Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 XII 1966 r.; Europejska Konwencja Praw Człowieka z 4 XI 1950 r. (art. 14 — zakaz dyskryminacji), ratyfikowana przez Polskę 19 I 1993 r. Kryminalizacja dyskryminacji wynika z fundamentalnych norm prawnomiędzynarodowych. Główne typy w k.k. z 1997 r. Art. 256 § 1 — propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa lub nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość (kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat). Art. 257 — publiczne znieważenie grupy ludności albo poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu bezwyznaniowości albo z takich powodów naruszanie nietykalności cielesnej innej osoby (kara do 3 lat). Konstrukcja zamyka rozwój polskiej regulacji XX-wiecznej. Specyfika historyczna. W II RP przestępstwa godzące w mniejszości narodowe i religijne ścigane były rzadko — mimo formalnej ochrony konstytucyjnej. Konstytucja marcowa z 17 III 1921 r. (art. 95 i 96) gwarantowała równość obywateli, a konstytucja kwietniowa z 23 IV 1935 r. (art. 7) — równość wobec prawa. K.k. z 1932 r. zawierał typy szczegółowe dotyczące ochrony przed dyskryminacją wyznaniową i narodowościową, ale praktyka ścigania pozostawała ograniczona — zwłaszcza wobec antysemickich akcji ONR i innych organizacji nacjonalistycznych po 1937 r. W okresie PRL formalna deklaracja równości obywateli była łamana w sposób instrumentalny — kampania marcowa 1968 r. i jej antysemicki wymiar stanowi najbardziej wyrazisty przykład nadużycia aparatu państwowego do celów ideologicznych. Materiał habilitacyjny zawiera sprawy sędziów, którzy w okresie 1968–1970 odmawiali stosowania nadzwyczajnych zarządzeń wobec osób pochodzenia żydowskiego — wszyscy byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Po 1989 r. rozpoczął się stopniowy rozwój ścigania przestępstw nienawiści, z pierwszymi orzeczeniami sądów apelacyjnych na podstawie art. 257 k.k. już w drugiej połowie lat 90. Mowa nienawiści. Pojęcie „mowy nienawiści" (hate speech) — wypowiedzi publiczne propagujące przemoc lub nienawiść wobec określonych grup — zostało wprowadzone do polskiego dyskursu doktrynalnego w drugiej połowie lat 90., w nawiązaniu do orzecznictwa ETPCz i standardów Rady Europy. Granica między wolnością słowa a karalnością nienawiści — przedmiot trwającej od początku obowiązywania k.k. z 1997 r. dyskusji doktrynalnej i orzeczniczej. Powiązane terminy: „nawoływanie do waśni", „nawoływanie do nienawiści", „publiczne pochwalanie faszyzmu", „propagowanie ustroju totalitarnego", „znieważenie grupy", „przestępstwa wyznaniowe".
Kolekcja: Część ogólna Kodeksu karnego