przestępstwa religijne
ang. crime against religion
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria obejmująca przestępstwa godzące w wolność sumienia i wyznania, w godność wspólnot religijnych, w obrzędy religijne i przedmioty kultu. Polska tradycja kodyfikacji XX w. konsekwentnie chroniła sferę religijną — choć z różnym akcentem aksjologicznym: w II RP — silna ochrona religii katolickiej z elementami ochrony innych wyznań; w PRL — instrumentalne wykorzystywanie pojęć przeciwko Kościołowi (w niektórych okresach); w III RP — neutralna ochrona pluralistyczna. Główne typy. Obraza uczuć religijnych (KK 1997 art. 196 — publiczne znieważanie przedmiotu kultu religijnego lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych — kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat); naruszanie wolności sumienia i wyznania (art. 194 — utrudnianie korzystania z wolności wyznawania religii); zmuszanie do udziału w czynności religijnej (art. 195 § 1 — zmuszanie do uczestnictwa w obrzędzie); zakłócanie obrzędu religijnego (art. 195 § 2 — przeszkadzanie w wykonywaniu obrzędu religijnego); przeszkadzanie pogrzebowi (art. 195 § 2); znieważenie zwłok (art. 262 § 1). Obraza uczuć religijnych — kontrowersje. Najbardziej kontrowersyjna kategoria. Granica między wolnością wyrażania opinii (zwłaszcza krytyki religii, satyry, sztuki) a karalnością obrazy uczuć religijnych — przedmiot ożywionej dyskusji. Sprawy głośne: D. Nergal (skazanie za podarcie Biblii na koncercie metalowym, 2010 — uniewinnienie po SN); A. Frankowska ("Tęczowa Maryja" — postępowanie umorzone); Pussy Riot — choć w Polsce sprawy odpowiednika ścigane były rzadko. ETPCz (Wingrove v. UK 1996, Otto-Preminger-Institut v. Austria 1994) — akceptuje karalność obrazy uczuć religijnych, ale wymaga proporcjonalności. Wolność sumienia i wyznania — kontekst konstytucyjny. Konstytucja RP (art. 53) — gwarancja wolności sumienia i religii. Państwo neutralne światopoglądowo (art. 25) — bezstronne wobec wyznań. Konkordat z 28 VII 1993 r. — szczególny status Kościoła katolickiego (większość Polaków deklaruje się jako wyznawcy). Konstrukcja ta wpływa na praktykę stosowania art. 196 — przepis chroni wszystkie wyznania równo, ale faktycznie najczęściej dotyczy sytuacji naruszenia uczuć katolików. Specyfika PRL. W okresie PRL przestępstwa wyznaniowe wykorzystywane były instrumentalnie — z jednej strony przeciwko Kościołowi katolickiemu (dekret z 9 II 1953 r. o obsadzaniu duchownych stanowisk kościelnych — ingerencja w autonomię Kościoła), z drugiej — formalna kryminalizacja przestępstw przeciwko obrzędowi religijnemu była egzekwowana selektywnie. Specyfika: "szerzenie zabobonu" (KK 1969 art. 175 — używane wobec uzdrowicieli, ale potencjalnie również wobec wiary katolickiej w cuda). Po 1989 r. — Konstytucja RP i Konkordat ustaliły standard współczesny. Tendencja dekryminalizacji. Współczesny trend europejski — dekryminalizacja obrazy uczuć religijnych w niektórych państwach (Holandia 2014, Norwegia 2009, Islandia 2015, Dania 2017). Polska zachowuje karalność. Argument zwolenników: ochrona pokoju społecznego i godności wspólnot religijnych. Argument przeciwników: ograniczenie wolności wypowiedzi, chłód moralny, stłumienie satyry i krytyki religii. Powiązane terminy. Zob. obraza uczuć religijnych, naruszanie wolności sumienia i wyznania, zmuszanie do udziału w obrzędzie religijnym, zakłócanie obrzędu religijnego, bluźnierstwo, przeszkadzanie pogrzebowi, szerzenie zabobonu, wolność sumienia, wolność wyznania.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego