plądrowanie? - może do closematch?
ang. looting crime
— Czyn polegający na bezprawnym zaborze cudzego mienia w warunkach wyjątkowych — wojny, powstania, klęski żywiołowej, opuszczenia mienia przez właścicieli — z wykorzystaniem osłabienia normalnych mechanizmów ochrony własności. Pojęcie obejmuje zarówno klasyczną kradzież w warunkach katastroficznych, jak i specyficzną kategorię zaboru mienia poniemieckiego i pożydowskiego po II wojnie światowej. Pojęcie wyrosło z polskiej rzeczywistości lat 1944–1947. Po przesunięciu granic i wymuszonej migracji ludności na tzw. Ziemie Odzyskane oraz po Holokauście pozostały olbrzymie zasoby mienia bez właścicieli. Część była objęta przepisami o mieniu opuszczonym i poniemieckim (dekret z 8 III 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich), część rozkradziono w warunkach faktycznego bezprawia. Dekret z 9 X 1944 r. o nieuznaniu tytułów własności do nieruchomości oraz dekret z 13 IX 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej tworzyły ramy formalne, lecz w praktyce szabrownictwo funkcjonowało poza nimi. Sąd Najwyższy w orzeczeniach z lat 1947–1949 wykształcił pojęcie szabrownictwa jako kwalifikowanej formy kradzieży popełnionej w okolicznościach wyłączających normalny obrót prawny. Mały kodeks karny (dekret z 13 VI 1946 r.) art. 1 — nielegalne zawładnięcie mieniem opuszczonym lub poniemieckim — kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat, w przypadkach kwalifikowanych do 10 lat lub kara śmierci. W praktyce orzecznictwo dotyczyło zarówno szabrowników z Ziem Odzyskanych, którzy wywozili meble, maszyny rolnicze, zboże z opuszczonych gospodarstw, jak i osób przejmujących mienie pożydowskie z domów ofiar Holokaustu. Liczba spraw o szabrownictwo w okresie 1944–1948 sięgała kilkudziesięciu tysięcy. Po stabilizacji prawnej (1948–1950) przestępstwo to zanika jako kategoria samodzielna — przechodzi do ogólnych kategorii kradzieży. Pojęcie powraca w okresach katastrof i niepokojów społecznych. Po powodzi 1997 r. ścigano przypadki kradzieży z opuszczonych domów na obszarach klęski. Mimo zaniku jako odrębny typ czynu zabronionego, kategoria szabrownictwa zachowuje znaczenie kryminologiczne i historyczne. Prokuratury rejonowe w opisach czynów po klęskach żywiołowych powracają do potocznej kwalifikacji „szaber". Dla problematyki habilitacyjnej kategoria szabrownictwa stanowi modelowy przykład napięcia między literą prawa karnego a rzeczywistością powojennej transformacji. Materiał archiwalny — głównie z prokuratur w Gdańsku, Wrocławiu, Olsztynie, Opolu — dokumentuje skalę procederu w latach 1944–1948. Charakterystyczna była selektywność ścigania: drobni szabrownicy z ludności wiejskiej karani z całą surowością na podstawie MKK z 1946 r., podczas gdy zorganizowane sieci przejmowania majątku poniemieckiego, działające pod kontrolą aparatu UB i partii, operowały bezkarnie. Sędziowie wymierzający kary łagodne wobec drobnych szabrowników byli niekiedy pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Po 1989 r. otwarte zostały procesy reprywatyzacyjne — głównie w odniesieniu do mienia przejętego po Holokauście. Konstrukcja prawna pozostała trudna ze względu na brak ustawy reprywatyzacyjnej i rozproszone orzecznictwo cywilne. Pojęcie „szabru" zachowuje znaczenie kryminologiczne i historyczne — jako kategoria opisowa specyficznej formy bezprawia powojennego. Powiązane terminy: „kradzież", „rabunek", „przestępstwa przeciwko mieniu", „dekret sierpniowy".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego