fałszywe zeznania (forma)
ang. suppression of the truth
— Pojęcie i miejsce w systemie. Pojęcie szerokie, obejmujące różne formy ukrywania prawdziwych okoliczności mających znaczenie prawne. W ścisłym znaczeniu — element fałszywych zeznań (art. 233 KK 1997 — "kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę"). W szerokim — każde świadome zachowanie polegające na ukrywaniu istotnych okoliczności wobec organu mającego prowadzić postępowanie lub wobec osoby uprawnionej do otrzymania prawdziwej informacji. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 140) — fałszywe zeznania jako składanie nieprawdy lub zatajanie prawdy. KK 1969 (art. 247) — analogiczna konstrukcja. KK 1997 (art. 233 § 1) — kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (typ podstawowy). Wariant kwalifikowany (art. 233 § 1a) — od 1 do 10 lat (poważne konsekwencje). Wariant uprzywilejowany (art. 233 § 5) — sprawca wycofuje fałszywe zeznanie przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie — sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Konstrukcja prawna. Element przedmiotowy — zatajanie prawdy (świadome nieujawnienie istotnej okoliczności, którą sprawca zna lub wymagana jest od niego znajomość). Element kontekstu — postępowanie sądowe lub inne prowadzone na podstawie ustawy (administracyjne, dyscyplinarne, podatkowe, w niektórych przypadkach przed organem wewnętrznym). Element pouczenia — sprawca musi być pouczony o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 233 § 2 KK 1997 — warunek formalny). Element podmiotowy — zamiar bezpośredni (sprawca świadomie ukrywa prawdę). Pojęcie istotności. Zataja prawdę — tylko gdy okoliczność ukrywana jest istotna dla rozstrzygnięcia. Zatajenie okoliczności drobnych, nieznaczących prawnie — nie wypełnia znamion. Strona dowodowa — sąd ocenia istotność okoliczności in concreto, po przeprowadzeniu pełnego materiału dowodowego. Sprawcy. Pojęcie obejmuje świadków, biegłych, tłumaczy, oskarżonych w niektórych aspektach (przy badaniu ich tożsamości, danych osobowych — nie wobec faktów dotyczących zarzutów, gdzie obowiązuje prawo do milczenia). Funkcjonariusze publiczni i sędziowie — także objęci typem (gdy zeznają w postępowaniu, np. w innej sprawie). Specyfika historyczna i sędziowska. Sprawy zatajania prawdy — podstawowy element postępowań w PRL: świadkowie obawiający się represji zatajali okoliczności istotne dla obrony oskarżonych politycznych; biegli psychiatrzy (Sekcja XIII MSW — oddziały dla "wrogów ustroju") sporządzali ekspertyzy z zatajeniem rzeczywistego stanu zdrowia oskarżonych, w celu ich umieszczenia w zakładach psychiatrycznych. Sprawy te po 1989 r. — przedmiot rehabilitacji (Ustawa z 23 II 1991 r.); sprawcy zatajania prawdy — sporadycznie ścigani, większość spraw uległa przedawnieniu. Wyłączenie odpowiedzialności. Najczęstsza sytuacja — pokrzywdzony zataja okoliczności obronnie (z obawy o własną odpowiedzialność karną); KK 1997 art. 233 § 1a — wprowadza wyłączenie odpowiedzialności dla osoby zeznającej w sprawie, w której sama mogłaby zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej (zasada nemo tenetur). Sprawca, gdy wbrew sobie wystąpił jako świadek (a powinien być oskarżonym lub podejrzanym), nie podlega karze za fałszywe zeznania w zakresie własnej odpowiedzialności. Powiązane terminy. Zob. fałszywe zeznania, składanie fałszywych zeznań, zatajenie dowodu niewinności, kłamstwo lustracyjne, KK 1997 art. 233, k.p.k. art. 233, Ustawa lustracyjna 2006.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego