← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. judge's compliance with extralegal expectations
— Dyspozycyjność sędziego — pojęcie funkcjonujące w polskiej literaturze prawniczej i historiografii dla określenia gotowości sędziego do uwzględniania wskazówek pozaprawnych — stanowi antynomię niezawisłości. Termin użyty zwłaszcza w analizach okresu PRL — Adam Strzembosz, Maria Stanowska, Andrzej Rzepliński używali go w opisach sędziowskiego oporu i ulegania w okresie stalinowskim oraz późniejszej dekadzie. Dyspozycyjność sędziego w PRL przyjmowała różne formy: bezpośrednie (rozmowy z prezesem sądu, "podpowiedzi" w sprawach politycznych, instrukcje w sprawach prasowych), pośrednie (oczekiwane orzecznictwo w sprawach gospodarczych, "linia partii" w sprawach społecznych), strukturalne (system awansów, premii, mieszkań służbowych — uzależniony od ocen lojalności). W praktyce większość sędziów PRL łączyła zachowanie autonomii w sprawach standardowych z dyspozycyjnością w sprawach politycznych — wzorzec opisywany w historiografii jako "kompromis adaptacyjny". Pojęcie pozostaje istotne dla zrozumienia polskiego XX-wiecznego sądownictwa — wskazuje, że dyspozycyjność i niezawisłość nie są zjawiskami binarnymi, lecz tworzą spektrum z niezliczonymi gradacjami.
Źródło: pojęcie doktrynalne — antynomia z niezawisłością; ustawa z 20 VI 1985 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 31 poz. 137 ze zm.); Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 178)
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe