← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4budynek sądu
ang. court building
— Gmach sądu — budynek mieszczący instytucję wymiaru sprawiedliwości — pełni w polskiej tradycji rolę nie tylko praktyczną, ale i symboliczną. Klasyczne gmachy sądowe II RP odpowiadały aspiracjom państwowym — Sąd Apelacyjny w Warszawie (gmach przy ul. Miodowej, dawnej kamienicy biskupów krakowskich), Sąd Apelacyjny w Krakowie (gmach przy ul. Senackiej), Sąd Apelacyjny w Poznaniu (klasycystyczny gmach przy ul. Hejmowskiego), Sąd Apelacyjny w Lwowie i Wilnie (zniszczone podczas wojny). Architektura gmachów sądowych II RP nawiązywała do tradycji państw zaborczych — austriackiej (Galicja), niemieckiej (Wielkopolska), rosyjskiej (Kongresówka). Pałac Krasińskich w Warszawie, mieszczący Sąd Najwyższy II RP, stanowił szczególną dominantę architektoniczną. Po II wojnie wiele gmachów sądowych zostało zniszczonych (zwłaszcza w Warszawie — gmach SN został odbudowany dopiero w latach 50.) lub przejętych dla innych celów. PRL wzniósł kilka nowych gmachów sądowych — modernistyczne bryły Sądu Wojewódzkiego w Warszawie (al. Solidarności, dawniej al. Świerczewskiego) i Sądu Najwyższego (pl. Krasińskich, gmach z 1999 r. zaprojektowany przez Marka Budzyńskiego — nawiązujący architekturą do gestu otwartej księgi). Wiele sądów rejonowych w III RP mieści się w gmachach o różnorodnym pochodzeniu — od kamienic mieszczańskich, przez budynki adaptowane (dawne urzędy, szpitale) po nowo wzniesione obiekty utylitarne. Stan techniczny i funkcjonalność tych gmachów pozostaje przedmiotem stałej krytyki — wiele sądów boryka się z brakiem powierzchni, przestarzałą instalacją, nieadekwatnym dostępem dla osób niepełnosprawnych.
Źródło: pojęcie potoczne — bez odrębnej kodyfikacji; rozporządzenia MS o organizacji sądów
Kolekcja: sądownictwo