← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. jurisdiction
— Jurysdykcja jest pojęciem polysemicznym — w polskim piśmiennictwie używana w trzech głównych znaczeniach. Po pierwsze — władza sądowa w sensie konstytucyjnym, uprawnienie do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w imieniu państwa (jurysdykcja jako "iurisdictio" — władza orzekania, w klasycznym rzymskoprawnym ujęciu). Po drugie — właściwość sądu w sensie procesowym, zakres spraw, które sąd jest uprawniony rozpoznać. Po trzecie — kognicja, zakres zarówno przedmiotowy (rodzaj sprawy), jak i przestrzenny (terytorium) działania organu. W praktyce orzeczniczej polskiej ostatniego ćwierćwiecza pojęcie najczęściej pojawia się w trzecim znaczeniu — szczególnie w kontekście jurysdykcji krajowej w sprawach z elementem międzynarodowym (rozporządzenie Bruksela I bis, Konwencja lugańska, zasady kolizyjne k.p.c.). Termin "jurysdykcja" w XIX i pierwszej połowie XX w. w polskim piśmiennictwie używany był swobodniej — Eugeniusz Waśkowski, Maurycy Allerhand i ich pokolenie traktowali pojęcie jako synonim "właściwości" sądu, bez ścisłego rozgraniczania znaczeń. Ten luźny zwyczaj językowy znajduje pewną kontynuację w aktualnym piśmiennictwie, co wymaga od czytelnika ustalenia kontekstualnego znaczenia. W angielszczyźnie prawniczej "jurisdiction" obejmuje wszystkie trzy znaczenia jednocześnie, co czasem prowadzi do niejasności w tłumaczeniach. Pojęcie ma także samoistne znaczenie w ustawach proceduralnych — k.p.c. w przepisach o jurysdykcji krajowej (art. 1097-1107) używa terminu w trzecim znaczeniu, k.p.k. — w drugim. Praktyk powinien być świadomy zmienności użyć.
Źródło: Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 175 ust. 1); pojęcie ogólnoprawne — bez odrębnej kodyfikacji; ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.); ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555)
Kolekcja: sądownictwo