← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. non-transferability
— Nieprzenaszalność — gwarancja sędziowska oznaczająca, że sędzia nie może być bez swojej zgody przeniesiony na inne stanowisko lub do innego sądu — stanowi w polskim systemie kluczowy element niezawisłości, obok nieusuwalności i immunitetu. Konstytucyjna podstawa: art. 180 ust. 2 Konstytucji RP — przeniesienie sędziego do innej miejscowości, na inne stanowisko lub w stan spoczynku wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w wypadkach określonych w ustawie. Funkcja nieprzenaszalności: zabezpieczenie przed naciskami przez groźbę przeniesienia (jako narzędzia represji administracyjnej), zapewnienie stabilności orzeczniczej, zachowanie więzi sędziego ze środowiskiem zawodowym i terytorialnym. Wyjątki ustawowe: zmiany struktury sądów (likwidacja sądu, przekształcenie wydziału), gdy ustawa przewiduje odpowiednie procedury z udziałem zgromadzeń ogólnych. W II RP nieprzenaszalność była gwarantowana ustawowo — sędzia mógł być przeniesiony jedynie w wypadkach wskazanych przez prawo o ustroju sądów powszechnych z 6 II 1928 r. PRL formalnie zachował zasadę, choć w praktyce jej skuteczność była ograniczona — Minister Sprawiedliwości i prezesi sądów dysponowali instrumentami pośredniego wpływania na rozmieszczenie sędziów (m.in. poprzez powoływanie na stanowiska kierownicze lub odsuwanie od nich, manewrowanie systemem nadzoru administracyjnego, mobbing strukturalny w sprawach politycznie wrażliwych). III RP wzmocniła nieprzenaszalność — szczególnie po orzecznictwie TK z lat 90.
Źródło: Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 180 ust. 2); ustawa z 20 VI 1985 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 31 poz. 137 ze zm.); pojęcie ustrojowe gwarancji niezawisłości
Kolekcja: zasady ustrojowe i gwarancje