← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. summary proceedings
— Postępowanie doraźne — nadzwyczajne postępowanie karne stosowane w sprawach o przestępstwa wagi szczególnej lub w okresach kryzysowych — pełniło w polskim XX w. głównie funkcję represyjną. W II RP zostało wprowadzone rozporządzeniem Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — postępowanie doraźne stosowano wobec wybranych przestępstw (m.in. przeciwko państwu, ciężkich napadów rabunkowych) — z ograniczonymi gwarancjami procesowymi, jednoinstancyjnością, krótkimi terminami, obligatoryjną karą śmierci za niektóre czyny. W PRL postępowanie doraźne przybrało skrajny kształt — zasadnicze akty: dekret z 22 X 1944 r. o ochronie Państwa, dekret PKWN z 23 IX 1944 r. — Kodeks karny Wojska Polskiego (kontynuujący poprzedni — Kodeks Karny Wojska Polskiego z 8 VIII 1944 r.), dekret z 13 VI 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (tzw. mały kodeks karny). Stosowane w sprawach przeciwko żołnierzom AK, działaczom opozycji niepodległościowej, "wrogom klasowym" — z masowymi wyrokami śmierci. Sądy wojskowe wykonujące postępowanie doraźne (zwłaszcza Wojskowe Sądy Rejonowe 1944-1955) wymierzyły co najmniej 2810 wyroków śmierci wykonanych w okresie 1944-1956. W stanie wojennym 1981-1983 wprowadzono postępowanie doraźne dekretem z 12 XII 1981 r. o stanie wojennym — stosowane wobec zatrzymanych za udział w demonstracjach, działalność związkową, zachowania "zagrażające bezpieczeństwu państwa". III RP nie przewiduje postępowania doraźnego w analogicznym kształcie — istnieją jedynie postępowania uproszczone (postępowanie nakazowe) ze skróconymi terminami, ale z zachowaniem podstawowych gwarancji. Pojęcie "postępowanie doraźne" w polskiej kulturze prawnej XX w. niesie jednoznacznie negatywny ładunek.
Źródło: dekret z 12 XII 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz.U. nr 29 poz. 156); pojęcie historyczne
Kolekcja: akty normatywne, orzecznictwo i postępowanie