← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4sąd polowy
ang. war court
— Sąd wojenny — sąd działający w warunkach wojny lub stanu wyjątkowego — pełnił w polskim XX w. funkcję ekstremalnego instrumentu represji państwowej. W II RP sądy wojenne funkcjonowały na podstawie statutu wojskowych sądów polowych z 29 I 1919 r. (dekret Naczelnika Państwa) — w czasie wojny rozpoznawały sprawy karne żołnierzy oraz cywilów oskarżonych o czyny przeciwko siłom zbrojnym (szpiegostwo, sabotaż, dezercję). Skład — trzech sędziów wojskowych. Tryb skrócony, ograniczenia w środkach zaskarżenia. W okresie II wojny światowej sądy wojenne polskich sił zbrojnych działały w kraju (Polskie Państwo Podziemne — sądownictwo Państwa Podziemnego z udziałem cywilów) i na uchodźstwie (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie). Po 1944 r. sądy wojenne funkcjonowały jako element rozbudowanego sądownictwa wojskowego stalinowskiego — wojskowe sądy rejonowe (1946-1955) były ich bezpośrednim narzędziem politycznych represji wobec żołnierzy AK i podziemia niepodległościowego. W stanie wojennym 1981-1983 sądy wojskowe ponownie objęły funkcjami sądu wojennego — z postępowaniem doraźnym, ograniczeniami procesowymi, karami pozbawienia wolności wymierzanymi za czyny związane z działalnością "Solidarności". Pojęcie "sąd wojenny" jest dziś używane historycznie — w polskim systemie III RP nie istnieje odrębna kategoria, sądy wojskowe działają w trybie zwyczajnym.
Źródło: pojęcie historyczne; w II RP — Kodeks Wojskowy Postępowania Karnego z 29 IX 1936 r. (Dz.U. nr 76 poz. 537); w PRL — dekret PKWN z 23 IX 1944 r. — Kodeks Karny Wojska Polskiego (Dz.U. nr 6 poz. 27); sądy wojenne w stanie wojennym: dekret z 12 XII 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. nr 29 poz. 154); aktualnie: pojęcie nie funkcjonuje — w III RP istnieją sądy wojskowe (zob. odrębne hasło)
Kolekcja: sądownictwo