← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. military court
— Sąd wojskowy stanowi w polskim porządku XX w. wyodrębnioną gałąź sądownictwa, kompetentną w sprawach karnych żołnierzy w służbie czynnej oraz — w określonych okresach — także osób cywilnych. W II RP — sądy wojskowe regulował Kodeks Wojskowy Postępowania Karnego z 29 IX 1936 r. (Dz.U. nr 76 poz. 537). Po 1944 r. sądownictwo wojskowe przechodziło kolejne fazy: w okresie stalinowskim (1944-1955) — drastyczne rozszerzenie jurysdykcji na osoby cywilne (zwłaszcza w sprawach o zbrodnie przeciwko państwu) — sądy wojskowe orzekały kary śmierci wobec uczestników podziemia niepodległościowego, przyczyniając się do represji aparatu komunistycznego. Reforma 1955 r. — ustawa z 5 IV 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach osób cywilnych (Dz.U. nr 15 poz. 83) — ograniczyła jurysdykcję wojskową do żołnierzy. Stan wojenny 1981-1983 — czasowe rozszerzenie jurysdykcji wojskowej. W III RP — ustawa z 21 VIII 1997 r. — Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz.U. nr 117 poz. 753) utrzymała sądy wojskowe ograniczone do żołnierzy. Dziedzictwo sądów wojskowych pozostaje obciążone nierozliczoną odpowiedzialnością za zbrodnie okresu stalinowskiego — liczne sprawy o "zbrodnię sądową" wytaczane sędziom wojskowym po 1989 r. zakończyły się umorzeniem z powodu przedawnienia.
Źródło: art. 175 ust. 1 Konstytucji RP z 2 IV 1997 r.; ustawa z 21 VIII 1997 r. — Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz.U. nr 117 poz. 753); historycznie: dekret z 23 IX 1944 r. — Kodeks Karny Wojska Polskiego (Dz.U. nr 6 poz. 27); ustawa z 5 IV 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach osób cywilnych (Dz.U. nr 15 poz. 83); ustawa z 8 VI 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz.U. nr 23 poz. 166)
Kolekcja: sądownictwo