← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. social insurance court
— Sąd ubezpieczeń społecznych — sąd rozpoznający sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych — funkcjonuje w polskim systemie wraz z sądem pracy, obecnie zazwyczaj w połączonych wydziałach pracy i ubezpieczeń społecznych. W II RP sądownictwo ubezpieczeniowe było odrębne — Trybunał Ubezpieczeń Społecznych (TUS) działający na podstawie ustawy z 28 III 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, rozpoznający sprawy emerytur, rent inwalidzkich, zasiłków. Po 1944 r. zastąpiony okręgowymi sądami ubezpieczeń społecznych, później — wraz z reformą 1950 r. — sprawy przekazane sądom powszechnym. Aktualne sądy ubezpieczeń społecznych jako wydziały sądów rejonowych i okręgowych rozpoznają: odwołania od decyzji ZUS o przyznaniu lub odmowie świadczeń (emerytur, rent, zasiłków, świadczeń rehabilitacyjnych), spory o ustalenie podlegania ubezpieczeniom, sprawy o składki i nadpłaty, o ustalenie inwalidztwa, sprawy z ubezpieczenia społecznego rolników (KRUS). Postępowanie korzysta z udogodnień podobnych do spraw pracy — zwolnienie ubezpieczonych od kosztów, krótsze terminy. Specyfika spraw — silnie technicznych, wymagających opinii biegłych lekarzy — sprawia, że stanowią odrębną specjalność sędziowską, mimo formalnego połączenia z prawem pracy.
Źródło: ustawa z 18 IV 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 20 poz. 85); art. 477⁸-477¹⁶ k.p.c.; historycznie: rozporządzenie Prezydenta RP z 24 X 1934 r. — Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym; rozporządzenie Prezydenta RP z 28 X 1933 r. o sądach ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 84 poz. 622)
Kolekcja: sądownictwo