← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku

wyłączenie sędziego

ang. disqualification of a judge

— Wyłączenie sędziego — instytucja procesowa odsuwająca sędziego od rozpoznania konkretnej sprawy — stanowi w polskim systemie kluczową gwarancję bezstronności sądu. Polski system rozróżnia dwa typy wyłączenia. Wyłączenie z mocy ustawy (iudex inhabilis): sędzia jest stroną w sprawie, jest spokrewniony lub spowinowacony ze stroną, z pełnomocnikiem strony, z prokuratorem; brał udział we wcześniejszej fazie sprawy (np. w pierwszej instancji); jest świadkiem w sprawie. W tych wypadkach wyłączenie następuje automatycznie. Wyłączenie na wniosek strony (iudex suspectus): istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (znajomość ze stroną, wcześniejsze publiczne wypowiedzi w sprawie). W tych wypadkach wniosek strony rozpoznaje skład sądu z udziałem innego sędziego. Naruszenie zasad wyłączenia sędziego z mocy ustawy stanowi przyczynę nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c., art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.). W II RP zasady wyłączenia regulowała k.p.c. (1932) i k.p.k. (1928). PRL zachował model. III RP utrzymała pojęcie.

Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.) (art. 48-54); ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (art. 40-44); rozporządzenie Prezydenta RP z 27 XI 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 112 poz. 934); rozporządzenie Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 33 poz. 313)

Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe

Otwórz w eksploratorze grafowym →