skład sądu

Konfiguracja osobowa sądu rozpoznającego konkretną sprawę: jednoosobowa, zawodowa wieloosobowa albo mieszana (z udziałem czynnika społecznego). Zmiany jej kształtu w XX w. szły w parze z polityką wymiaru sprawiedliwości — od trzech sędziów zawodowych II RP, przez powszechne ławnictwo ludowe PRL, po dominację jednoosobowego sądu w sprawach mniejszej wagi w III RP.

— Skład sądu — konfiguracja osobowa rozpoznająca konkretną sprawę — ulegał w polskim XX w. radykalnym zmianom, odzwierciedlającym filozofię wymiaru sprawiedliwości każdej epoki. W II RP standardem był skład trzech sędziów zawodowych w sądach okręgowych pierwszej instancji w sprawach poważniejszych, wzbogacony o ławę przysięgłych w sądach okręgowych dla niektórych spraw karnych — do 1938 r., kiedy ławę przysięgłych zniesiono. W PRL od 1949 r. zaczęto wprowadzać szerokie ławnictwo ludowe — ławnicy wybierani przez rady narodowe, zasiadający w składzie obok sędziego zawodowego, formalnie z równym prawem głosu. W praktyce ich wpływ na orzekanie był marginalny — szkolenia, instrukcje i sam tryb rozpatrywania spraw redukowały rolę ławnika do akceptacji projektu wyroku przygotowanego przez sędziego. Składy ławnicze (1 sędzia + 2 ławników, 2 sędziów + 3 ławników w SN i sądach apelacyjnych) były normą przez większość PRL. III RP odwróciła trend — ławnictwo ograniczono, skład jednoosobowy zawodowy stał się dominującym modelem w sprawach mniejszej wagi i drobnych. Obecnie w sądzie rejonowym skład jednoosobowy w przeważającej większości spraw, w sądzie okręgowym jako pierwszej instancji — nadal trzyosobowy w wybranych sprawach karnych. Skład sądu ma znaczenie konstytucyjne — naruszenie zasad jego ustalenia (np. udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy) prowadzi do nieważności postępowania. Dyskusje nad obsadą trzeciej instancji — czy powinny orzekać siódemki SN, czy mniejsze składy — pozostają stałym punktem refleksji ustrojowej.

Źródło: art. 47 i nast. k.p.c. z 17 XI 1964 r. (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.); art. 28-31 k.p.k. z 6 VI 1997 r. (Dz.U. nr 89 poz. 555); historycznie: art. 47-66 k.p.c. z 27 XI 1932 r. (Dz.U. nr 112 poz. 934), art. 23-31 k.p.k. z 19 III 1928 r. (Dz.U. nr 33 poz. 313); k.p.k. z 19 IV 1969 r. (Dz.U. nr 13 poz. 96)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane