← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4jury
ang. jury
— Ława przysięgłych — grupa obywateli wybieranych do orzekania o winie oskarżonego w sprawach karnych — funkcjonowała w II RP w sądach okręgowych dla spraw najpoważniejszych. Skład: 12 przysięgłych wylosowanych z listy sporządzanej corocznie przez magistraty miejskie. Przysięgli orzekali wyłącznie o winie (verdykt — winny lub niewinny), sędziowie zawodowi ustalali karę. Tradycja austriacka (kodeks karny z 1852 r. i ustawa o sądach przysięgłych) była utrzymywana w Galicji do unifikacji 1928 r. Na ziemiach byłej Kongresówki sąd przysięgłych nigdy nie funkcjonował — system rosyjski go nie znał. W zaborze pruskim ławę przysięgłych wprowadzono jednolicie w 1879 r. (StPO niemieckiej cesarstwa), kontynuowano w Polsce do 1928 r. Polski model po unifikacji 1928 r. zachował ławę przysięgłych w sądach okręgowych dla zbrodni i spraw prasowych — z ograniczeniami stopniowo wprowadzanymi (m.in. wyłączenie spraw przeciwko bezpieczeństwu państwa). Konstytucja kwietniowa 1935 r. zniosła sądy przysięgłych jako instytucję — ostateczny kres ustawą z 4 III 1938 r. PRL i III RP nie reaktywowały ławy przysięgłych. Ławnictwo ludowe PRL stanowiło inny model udziału czynnika społecznego — z udziałem we wszystkich fazach sądzenia, nie tylko orzekania o winie. W aktualnym polskim porządku ława przysięgłych istnieje wyłącznie jako pojęcie historyczne i komparatystyczne.
Źródło: ustawa konstytucyjna z 17 III 1921 r. (Dz.U. nr 44 poz. 267) (art. 83); ustawa z 18 II 1919 r. o ustroju sądownictwa RP (Dz.Pr.P.P. nr 16 poz. 217); zniesione 1938 r. dekretem Prezydenta
Kolekcja: sądownictwo