← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4votum separatum
ang. dissenting opinion
— Zdanie odrębne (votum separatum) — pisemne wyrażenie odmiennego stanowiska sędziego, który nie zgodził się z orzeczeniem składu — stanowi w polskim systemie istotny element kultury sędziowskiej. W składach wieloosobowych sędzia, który głosował przeciwko większości, ma prawo zgłosić zdanie odrębne wraz z uzasadnieniem. Zdanie odrębne nie wpływa na ważność orzeczenia, ale dokumentuje rozbieżność opinii w składzie. Tradycja zdania odrębnego w polskim systemie XX w. sięga II RP — k.p.k. z 19 III 1928 r. i k.p.c. z 27 XI 1932 r. przewidywały zdania odrębne w składach kolegialnych. W PRL praktyka zdania odrębnego była ograniczana — zwłaszcza w okresie stalinowskim, gdzie nacisk na "jednomyślność klasową" osłabiał skłonność sędziów do publicznego wyrażania odmiennych stanowisk. W III RP — kultura zdania odrębnego rozwinęła się w Trybunale Konstytucyjnym (od 1986 r., szczególnie po 1997 r.) — szereg orzeczeń TK o szczególnym znaczeniu doktrynalnym zawiera zdania odrębne sędziów. Zdanie odrębne w sądach powszechnych pozostaje rzadsze — jego zgłoszenie wymaga odwagi sędziego, gdyż naruszanie jednolitości składu bywa odbierane przez przewodniczącego niechętnie.
Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.) (art. 324 § 2); ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (art. 114); ustawa z 1 VIII 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. nr 102 poz. 643) (art. 68); rozporządzenie Prezydenta RP z 27 XI 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 112 poz. 934)
Kolekcja: sądownictwo