← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5praesumptio nullitatis iuris cancellati · Vermutung der Nichtberechtigung
ang. presumption of non-existence of cancelled right
— Klasyczne domniemanie ustawowe komplementarne do domniemania prawa wpisanego: prawo wykreślone z księgi wieczystej nie istnieje. Klasyczna pandektystyczna konstrukcja Vermutung des Nichtbestehens des gelöschten Rechts. BGB § 891 ust. 2 — jeżeli prawo zostało wykreślone z księgi gruntowej, domniemywa się, że nie istnieje. Klasyczna niemiecka zasada chroniąca obrót przed roszczeniami z tytułu praw historycznych, niegdyś wpisanych a następnie wykreślonych. UKWH 1982 r. art. 3 ust. 2 — fundamentalna polska regulacja: domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje. Polska konstrukcja: (1) ZAKRES PRZEDMIOTOWY — wykreślone hipoteki (po spłacie wierzytelności), wygasłe służebności, byłe ograniczenia w rozporządzaniu; (2) OCHRONA NABYWCY — kupujący nieruchomość bez wpisu obciążenia (które było uprzednio wpisane, a następnie wykreślone) nie ponosi odpowiedzialności wobec byłego uprawnionego; (3) DOMNIEMANIE WZRUSZALNE — można obalić przez wykazanie, że wykreślenie było niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym (np. przez błąd notariusza). Praktyczne polskie zastosowania: (1) WYKREŚLENIE HIPOTEKI po spłacie kredytu — domniemanie, że hipoteka nie istnieje, chroni nowego nabywcę; (2) WYGAŚNIĘCIE SŁUŻEBNOŚCI przez niewykonywanie — po wykreśleniu nieruchomość obciążona staje się "wolna" w obrocie; (3) BYŁE OGRANICZENIA W ROZPORZĄDZANIU — np. zakazy zbywania ustanowione w testamencie z ograniczeniem czasowym, po upływie czasu wykreślone. Polska kazuistyka: gdy wpis hipoteki został omyłkowo wykreślony, wierzyciel może żądać sprostowania w postępowaniu o uzgodnienie księgi wieczystej (UKWH art. 10), ale wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze (która nabyła nieruchomość po omyłkowym wykreśleniu) — działa rękojmia wiary publicznej KW (UKWH art. 5). To pokazuje napięcie między ochroną wierzyciela a ochroną obrotu — polska zasada: pierwszeństwo dla obrotu, jeśli kupujący był w dobrej wierze.
Źródło: UKWH art. 3 ust. 2; BGB § 891 ust. 2
Kolekcja: prawo rzeczowe