← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4praesumptiones librorum fundalium · Grundbuchvermutungen
ang. presumptions of the land register
— Klasyczna fundamentalna konstrukcja prawa rzeczowego — szczególne domniemania ustawowe związane z wpisami w księdze wieczystej, ułatwiające dowodzenie praw rzeczowych do nieruchomości. Klasyczne rzymskie prawo nie znało domniemań związanych z księgami nieruchomości — operowało jedynie domniemaniem własności posiadacza (D. 6.1.79: in pari causa possessor potior haberi debet — w równej sprawie posiadacz powinien być uznany za lepszego). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały domniemania księgowe wraz z rozwojem systemów ksiąg gruntowych. BGB § 891 — fundamentalna pandektystyczna regulacja: ust. 1 (jeżeli prawo jest wpisane w księdze gruntowej na korzyść określonej osoby, domniemywa się, że to prawo jej przysługuje); ust. 2 (jeżeli prawo wpisane w księdze gruntowej zostało wykreślone, domniemywa się, że to prawo nie istnieje); klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na zaufaniu do publicznych rejestrów. Polska Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (UKWH) z 6 VII 1982 r. art. 3 — fundamentalna polska regulacja: ust. 1 (domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym); ust. 2 (domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 891). Polska konstrukcja: (1) DOMNIEMANIE POZYTYWNE — UKWH art. 3 ust. 1: prawo wpisane jest takie, jak w księdze; (2) DOMNIEMANIE NEGATYWNE — UKWH art. 3 ust. 2: prawo wykreślone nie istnieje; (3) WZRUSZALNOŚĆ — domniemania są praesumptio iuris tantum (wzruszalne dowodem przeciwnym); (4) POŁĄCZENIE Z RĘKOJMIĄ WIARY PUBLICZNEJ — UKWH art. 5: gdy nabywca działa w dobrej wierze, domniemanie staje się quasi-niewzruszalne (chroniąc nabywcę nawet przy faktycznej niezgodności); (5) ZAKRES — wszystkie prawa wpisywane: własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe, hipoteki, ostrzeżenia. Polskie szczegółowe domniemania księgowe: (1) DOMNIEMANIE WPISANEGO PRAWA WŁASNOŚCI — UKWH art. 3: właścicielem jest osoba wpisana; (2) DOMNIEMANIE OBCIĄŻENIA — wpisana hipoteka, służebność, użytkowanie istnieją; (3) DOMNIEMANIE BRAKU OBCIĄŻEŃ — gdy księga ich nie wykazuje (z zastrzeżeniem UKWH art. 7 — niektóre prawa z ustawy istnieją niezależnie od wpisu); (4) DOMNIEMANIE ZGODNOŚCI Z OPISEM TECHNICZNYM — działu I księgi wieczystej (powierzchnia, granice, sposób użytkowania); (5) DOMNIEMANIE ISTNIENIA WIERZYTELNOŚCI ZABEZPIECZONEJ HIPOTEKĄ — UKWH art. 71. Polskie cechy w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA KONSTRUKCJA — UKWH art. 3: oparta na BGB § 891; (2) WSZECHSTRONNE WPIS — wszystkie istotne prawa nieruchomości; (3) DZIAŁY KSIĘGI WIECZYSTEJ — KW składa się z czterech działów (I — opis nieruchomości; II — własność; III — ograniczone prawa rzeczowe; IV — hipoteki); domniemania dotyczą wszystkich; (4) ELEKTRONICZNA WERSJA — Polska księga wieczysta jest prowadzona elektronicznie (klasyczna polska informatyzacja, ułatwiająca dostęp). Informatyzacja KW jako klasyczna polska modernizacja systemu rejestrów nieruchomości.
Źródło: BGB § 891; ABGB § 432; KWU 1982 r. art. 3
Kolekcja: prawo rzeczowe