← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4öffentlicher Glaube
ang. public faith of the land register
— Klasyczna fundamentalna konstrukcja prawa rzeczowego — szczególna ochrona nabywcy działającego w dobrej wierze, polegająca na tym, że w razie niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść nabywcy. Klasyczne rzymskie prawo nie znało rękojmi w nowoczesnym sensie — operowało probatio diabolica (klasyczne wyzwanie udowodnienia własności przez właściciela w rei vindicatio), łagodzonym przez instytucję usucapio (zasiedzenie) i actio Publiciana (skarga pretorska chroniąca quasi-właściciela). Klasyczne ius commune w średniowieczu rozwinęło systemy hipoteczne (np. księgi miejskie, klasyczne polskie księgi grodzkie i ziemskie), ale rękojmia w nowoczesnym sensie powstała dopiero w XIX w. wraz z systemem ksiąg gruntowych. Klasyczna pandektystyczna konstrukcja — niemiecki Grundbuch (od ustawy o księgach gruntowych z 1872 r.) z zasadą "öffentlicher Glaube des Grundbuchs" (publiczna wiara księgi gruntowej): klasyczna konstrukcja chroniąca nabywcę zaufaniem do treści wpisu. BGB §§ 891-893 — fundamentalna pandektystyczna regulacja: § 891 (Vermutung — domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym); § 892 (Öffentlicher Glaube des Grundbuchs — publiczna wiara księgi gruntowej: na korzyść osoby, która przez czynność prawną nabywa prawo lub jego zwolnienie, treść księgi gruntowej uznaje się za prawidłową, chyba że nieprawidłowość jest wpisana lub nabywcy znana — klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na zasadzie publicznej wiary); § 893 (rozszerzenie ochrony na inne czynności rozporządzające). Klasyczna niemiecka konstrukcja Grundbuchberichtigung — żądanie sprostowania księgi w razie niezgodności. Code civil — odmienny model: francuski system publication foncière (rejestracja, nie ksiąg gruntowych), oparty na ustawie z 23 III 1855 r. i reformie z 4 I 1955 r.; brak pełnej rękojmi wiary publicznej, klasyczna francuska osobliwość. Polska Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (UKWH) z 6 VII 1982 r. — fundamentalna polska regulacja oparta na klasycznej pandektystycznej konstrukcji niemieckiej: art. 5 (w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe — rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 892); art. 6 ust. 1 (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze — klasyczna polska zasada wymagająca odpłatności i dobrej wiary); art. 6 ust. 2 (w złej wierze jest ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć — klasyczna polska konstrukcja obiektywno-subiektywnej dobrej wiary); art. 6 ust. 3 (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie wyłącza skutecznego wobec niej zastrzeżenia ujawnionego w księdze wieczystej — np. ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym według ówczesnego prawa o księgach wieczystych); UKWH art. 7 (rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych nie są objęte: prawa obciążające nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu — np. niektóre służebności wynikające z planów zagospodarowania przestrzennego, prawo dożywocia w razie wypadku z KC art. 916; prawa wynikające z umów o najem i dzierżawę nieruchomości; służebność drogi koniecznej — klasyczna polska konstrukcja wyjątków). Polska konstrukcja: (1) WIARA PUBLICZNA — UKWH art. 5: nabywca w dobrej wierze chroniony, mimo niezgodności wpisu z rzeczywistością; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 892; (2) WARUNKI OCHRONY — UKWH art. 5-6: (a) NABYCIE PRZEZ CZYNNOŚĆ PRAWNĄ — z osobą uprawnioną według treści księgi; (b) ODPŁATNOŚĆ — UKWH art. 6 ust. 1: tylko nabycia odpłatne; (c) DOBRA WIARA — UKWH art. 6 ust. 2: brak wiedzy o niezgodności i niemożność łatwego dowiedzenia się; (3) WYJĄTKI — UKWH art. 7: prawa nieobjęte rękojmią (np. prawa z mocy ustawy, najmu, służebności drogi koniecznej); (4) OSTRZEŻENIE — wpis ostrzeżenia o niezgodności wyłącza rękojmię (klasyczna polska konstrukcja chroniąca rzeczywistego uprawnionego, oparta na ówczesnym prawie o księgach wieczystych); (5) UZGODNIENIE TREŚCI KSIĘGI — UKWH art. 10: postępowanie sądowe o doprowadzenie wpisu do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Polskie typy nabywców chronionych rękojmią: (1) NABYWCA WŁASNOŚCI — klasyczny przypadek; (2) NABYWCA OGRANICZONEGO PRAWA RZECZOWEGO — np. zastawnik, służebnik, użytkownik, hipotekariusz; (3) NABYWCA UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO — szczególna polska konstrukcja; (4) NABYWCA SPÓŁDZIELCZEGO WŁASNOŚCIOWEGO PRAWA DO LOKALU — KC art. 244 § 1; (5) NABYWCA PRZEZ CESJĘ WIERZYTELNOŚCI ZABEZPIECZONEJ HIPOTEKĄ — UKWH art. 79. Polskie cechy w stosunku do BGB: (1) ZBLIŻONA KONSTRUKCJA — UKWH art. 5-7: oparta na klasycznej pandektystycznej konstrukcji; (2) WYJĄTKI USTAWOWE — UKWH art. 7: szerszy katalog niż w BGB, klasyczna polska konstrukcja chroniąca specyficzne sytuacje; (3) PRAWA WYNIKAJĄCE Z USTAWY — UKWH art. 7: niektóre nieobjęte rękojmią (klasyczna polska osobliwość); ogólne domniemanie dobrej wiary ustanawia natomiast KC art. 7; (4) ROZSZERZENIE NA UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — szczególna polska konstrukcja; (5) ŚCISŁA INTERPRETACJA "DOBREJ WIARY" — UKWH art. 6 ust. 2: również niemożność łatwego dowiedzenia się (klasyczne polskie ujęcie obiektywne, w odróżnieniu od BGB § 892).
Źródło: BGB §§ 891-893 (öffentlicher Glaube); Prawo hipoteczne KP 1818 r.; ustawa galicyjska 1871 r.; KWU 1982 r. art. 5-9
Kolekcja: prawo rzeczowe