← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4praesumptio iuris et de iure · unwiderlegliche Vermutung
ang. irrebuttable presumption
— Domniemanie prawne (praesumptio iuris), którego nie można obalić dowodem przeciwnym — niezależnie od stanu rzeczy domniemanie wiąże sąd i strony. Klasyczna rzymska kategoria praesumptio iuris et de iure (lub praesumptio legis et de lege) — przeciwstawiana praesumptio iuris tantum (wzruszalnemu). Klasyczne przykłady: post traditionem rerum (po przekazaniu rzeczy domniemywano wykonanie zobowiązania); res iudicata pro veritate (rzecz osądzona uznawana za prawdę); pater est quem nuptiae demonstrant (w wersji niewzruszalnej w niektórych systemach, np. KC Napoleona). Pandektystyka — unwiderlegliche Vermutung jako fictio iuris z efektem definitywnym. Code civil art. 1352 d.f. — présomption irréfragable. ABGB § 270 — Vermutungen, doktrynalne rozróżnienie wzruszalnych i niewzruszalnych. BGB rzadko ich używa — co do zasady operuje wzruszalnymi (z wyjątkiem nielicznych Fictionen, np. § 1923 ust. 2 — nasciturus uznawany za urodzonego). KC operuje domniemaniami głównie wzruszalnymi; domniemania niewzruszalne pojawiają się rzadko (np. art. 7 KC — domniemanie dobrej wiary, choć doktrynalnie spór czy jest niewzruszalne; art. 5 ukw — rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, działająca jako fictio iuris po stronie nabywcy w dobrej wierze). Doktryna polska: S. Grzybowski, T. Ereciński, Z. Radwański — kategorię uważa się za rzadką i wymagającą wyraźnej podstawy ustawowej; w wątpliwościach domniemanie kwalifikowane jest jako wzruszalne.
Źródło: Praesumptio iuris et de iure, res iudicata pro veritate (rzymskie); Code civil art. 1352 d.f.; ABGB § 270; BGB § 1923 ust. 2 (Fiktion); KC art. 7; ustawa o księgach wieczystych i hipotece — art. 5-6.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q661474