← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3praesumptio iuris
ang. legal presumption
— Klasyczna fundamentalna kategoria dogmatyczna prawa cywilnego — nakazane przez prawo wnioskowanie o istnieniu jakiegoś faktu na podstawie istnienia innego faktu, instrument konstrukcyjny prawa procesowego i materialnego. Klasyczne rzymskie praesumptio (od praesumere — przyjąć z góry) jako pretorska konstrukcja wnioskowania ustawowego, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile. Klasyczne rzymskie typy: (1) PRAESUMPTIO IURIS TANTUM — domniemanie zwykłe, wzruszalne (można obalić dowodem przeciwnym), klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; (2) PRAESUMPTIO IURIS ET DE IURE — domniemanie nieobalalne, niewzruszalne, ustanowione bezwzględnie przez prawo (np. domniemanie ojcostwa męża matki w klasycznych okolicznościach); (3) PRAESUMPTIO HOMINIS — domniemanie faktyczne, oparte na doświadczeniu sędziego (klasyczna konstrukcja sędziowska). Klasyczne rzymskie zasady: D. 22.3.2 — Paulus: ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat (ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, nie na tym, kto przeczy) — fundamentalna klasyczna zasada modyfikowana przez domniemania. Klasyczne rzymskie zastosowania: pater est quem nuptiae demonstrant (D. 2.4.5 — domniemanie ojcostwa męża matki), commorientes (domniemanie jednoczesnej śmierci), bona fides (domniemanie dobrej wiary). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję jako Vermutung. BGB — kompleksowa regulacja: § 891 (Eigentumsvermutung — domniemanie własności wpisanego w księdze gruntowej); § 921 (Vermutung gemeinschaftlichen Eigentums — domniemanie wspólnej własności rzeczy granicznych); § 1006 (Eigentumsvermutung für Besitzer — domniemanie własności posiadacza ruchomości); § 1006 ust. 2 (domniemanie nabycia w dobrej wierze); § 1591 (Mutterschaft — macierzyństwo niedopodważalne); § 1592 (Vaterschaft — domniemanie ojcostwa). Code civil art. 1349-1353 — analogiczna francuska regulacja présomptions. Polski KC 1964 art. 7 — fundamentalna polska klauzula generalna: jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary — klasyczne polskie domniemanie ogólne dobrej wiary; KC art. 9 (domniemanie dobrej wiary nabywcy ruchomości); KC art. 62 (domniemanie istnienia organu osoby prawnej); KC art. 197 (równe udziały współwłaścicieli); KC art. 339 (samoistność posiadania); KC art. 340 (nieprzerwalność posiadania); KC art. 341 (zgodność posiadania z prawem); KC art. 928 (poczęcie się w czasie trwania małżeństwa); KRO art. 62 (domniemanie ojcostwa męża matki, klasyczne polskie zachowanie rzymskiej konstrukcji pater est quem nuptiae demonstrant). Polska konstrukcja: (1) DOMNIEMANIA WZRUSZALNE (PRAESUMPTIO IURIS TANTUM) — większość polskich domniemań, wzruszalne dowodem przeciwnym; (2) DOMNIEMANIA NIEWZRUSZALNE (PRAESUMPTIO IURIS ET DE IURE) — rzadkie, np. KC art. 7 (uznawane za niewzruszalne tylko gdy ustawa wyłącza dowód przeciwny); (3) DOMNIEMANIA FAKTYCZNE — KPC art. 231: sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (klasyczna polska konstrukcja zachowująca rzymską praesumptio hominis). Polskie zastosowania: (1) DOBRA WIARA — KC art. 7: ogólne domniemanie, fundamentalna polska konstrukcja; (2) WŁASNOŚĆ — KC art. 9 (ruchomości), UKWH art. 5 (rękojmia wiary publicznej księgi wieczystej, z domniemaniem zgodności wpisu z rzeczywistością); (3) POSIADANIE — KC art. 339-341: kompleksowy zespół domniemań chroniących posiadacza; (4) RODZINNE — KRO art. 62 (ojcostwo), art. 64 (czasy poczęcia); (5) SPADKOWE — KC art. 928 (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza); (6) HANDLOWE — KH 1934 r. (uchwały w sp. z o.o.).
Źródło: Praesumptio iuris tantum/de iure, pater is est quem nuptiae demonstrant (D. 2.4.5); Code civil/Code Napoléon art. 1349-1353; ABGB §§ 269-271; BGB §§ 891, 1006 (§ 1565 dotyczy rozwodu, nie domniemań; pochodzenie dziecka wg ówczesnego prawa rodzinnego, nie obecnej numeracji); KC 1964 art. 7, 9, 234, 339, 341; KRO art. 62; KPC art. 231-232; ustawa o KW i hipotece z 1982 r. art. 4
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q132382