← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4contentus libri fundalis · Inhalt des Grundbuchs
ang. content of the land register
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rzeczowego — szczegółowy katalog informacji wpisywanych do księgi wieczystej, obejmujący opis nieruchomości, prawa do niej i obciążenia. Klasyczne historyczne korzenie polskiego systemu ksiąg wieczystych: polskie księgi grodzkie i ziemskie (XV-XVIII w.) — klasyczne staropolskie księgi sądowe rejestrujące czynności dotyczące nieruchomości; austriackie księgi gruntowe (Grundbuch) — w zaborze austriackim od ustawy o księgach gruntowych z 1871 r.; niemieckie księgi gruntowe (Grundbuch) — w zaborze pruskim od BGB; rosyjskie księgi hipoteczne — w Królestwie Kongresowym od 1818 r. (klasyczna polska tradycja prawnozaborcza); ujednolicenie po II RP dekretem z 11 X 1946 r. – Prawo o księgach wieczystych (Dz.U. 1946 nr 57 poz. 320), który wszedł w życie 1 I 1947 r., kontynuacja w Ustawie o księgach wieczystych z 6 VII 1982 r. Klasyczna pandektystyczna konstrukcja Grundbuch — niemiecki system rejestrów nieruchomości, oparty na zasadach: jawności, publicznej wiary, konstytutywności wpisu (dla niektórych praw), pierwszeństwa starszeństwa. Polska Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (UKWH) z 6 VII 1982 r. — fundamentalna polska regulacja. Polska struktura księgi wieczystej — KW składa się z czterech działów (klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB i ABGB): (1) DZIAŁ I — OZNACZENIE NIERUCHOMOŚCI: lokalizacja (województwo, powiat, gmina, obręb ewidencyjny, miejscowość), oznaczenie geodezyjne (numer działki, powierzchnia, granice), sposób korzystania (cel użytkowy: budowlana, rolna, leśna, drogowa); klasyczna polska konstrukcja techniczno-opisowa; (2) DZIAŁ II — WŁASNOŚĆ I UŻYTKOWANIE WIECZYSTE: wpis właściciela (osoby fizycznej, prawnej, jednostki organizacyjnej, Skarbu Państwa, gminy), wpis użytkownika wieczystego, wpis spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, podstawa prawna wpisu (akt notarialny, orzeczenie, decyzja); (3) DZIAŁ III — OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE i INNE OGRANICZENIA: wpisy służebności (gruntowych, osobistych, drogi koniecznej, przesyłu), użytkowania, dzierżawy długoterminowej, ostrzeżeń o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem, roszczeń o przeniesienie własności, decyzji o wywłaszczeniu; (4) DZIAŁ IV — HIPOTEKI: wpisy hipotek umownych, przymusowych, ustawowych, łącznych; suma hipoteki, wierzyciel hipoteczny, podstawa prawna. Polska konstrukcja treści: (1) WPISY KONSTYTUTYWNE — UKWH art. 67: dla powstania niektórych praw konieczny wpis (hipoteka, niektóre służebności); klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu; (2) WPISY DEKLARATORYJNE — dla większości praw (np. nabycie własności przez umowę notarialną — wpis ujawnia, ale nie tworzy prawa); (3) OSTRZEŻENIA — szczególne wpisy w działach III lub IV: (a) o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (UKWH art. 10), wyłączające rękojmię wiary publicznej; (b) o roszczeniach z tytułu uzgodnienia treści; (c) o postępowaniu egzekucyjnym; (d) o postępowaniu upadłościowym; (4) WZMIANKI O WNIOSKACH — informacje o złożonych wnioskach o wpis, jeszcze nierozstrzygniętych (klasyczna polska konstrukcja chroniąca nabywców). Polska konstrukcja jawności: (1) JAWNOŚĆ FORMALNA — UKWH art. 2: każdy może przeglądać KW; klasyczna polska zasada chroniąca obrót; (2) JAWNOŚĆ MATERIALNA — UKWH art. 3 + 5: domniemania prawne i rękojmia wiary publicznej; (3) NIE WYMAGA WYKAZANIA INTERESU PRAWNEGO — w odróżnieniu od niektórych systemów (np. Francja). Polskie cechy w stosunku do BGB: (1) CZTERY DZIAŁY — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB i ABGB; (2) JAWNOŚĆ POWSZECHNA — bez wymogu interesu prawnego; (3) ELEKTRONICZNA EWOLUCJA — Polska jest jednym z pierwszych krajów europejskich z pełną elektronizacją ksiąg wieczystych; (4) HIPOTEKA W ODRĘBNYM DZIALE — szczególna konstrukcja oddzielająca obciążenia osobiste (właściciela) od rzeczowych (na nieruchomości).
Źródło: Allgemeines Landrecht 1794 r.; Grundbuchordnung 1897 r.; Dekret z 11 X 1946 r.; ustawa o KW i hipotece z 6 VII 1982 r. art. 25
Kolekcja: prawo rzeczowe