← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3Verbraucher
ang. consumer
— Pojęcie wykształcone w XX w., bez korzeni rzymskich i pandektystycznych — klasyczne prawo cywilne nie znało odrębnej kategorii "konsumenta", traktując wszystkich uczestników obrotu jako równorzędne podmioty na podstawie zasady caveat emptor (kupujący niech się strzeże). Klasyczna rzymska sytuacja: wszelkie nierówności faktyczne między stronami rozwiązywane były przez ogólne instytucje (dolus, metus, error, laesio enormis w prawie poklasycznym dla nierówności rażącej), a nie przez odrębną kategorię "słabszej strony obrotu". Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały ten model — Code civil 1804 r. i BGB 1900 r. nie wyróżniały konsumenta jako odrębnego podmiotu prawa. Powstanie kategorii konsumenta — związane z dwoma procesami XX-wiecznymi: (1) MASOWA PRODUKCJA i obrót towarami, prowadzące do strukturalnej asymetrii informacyjnej między producentem/sprzedawcą a kupującym; (2) ROZWÓJ ANG-AMERYKAŃSKIEJ DOKTRYNY consumer protection od lat 30. XX w. (Roosevelt, "Consumer Bill of Rights" Kennedy 1962 r.). Pierwsze europejskie regulacje: francuska ustawa Royer 1973 r., niemiecka AGB-Gesetz 1976 r. (klauzule abuzywne). Harmonizacja europejska: dyrektywa 85/374/EWG z 25 VII 1985 r. o odpowiedzialności za produkt; 85/577/EWG z 20 XII 1985 r. o umowach poza lokalem. Polska konstrukcja: (1) TYLKO OSOBA FIZYCZNA — wyklucza osoby prawne i jednostki organizacyjne; w odróżnieniu od niektórych systemów (np. częściowo francuskiego), gdzie ochrona konsumencka rozciąga się również na drobnych przedsiębiorców; (2) BEZPOŚREDNI ZWIĄZEK Z DZIAŁALNOŚCIĄ — kluczowe kryterium odróżnienia konsumenta od przedsiębiorcy; cel czynności musi być prywatny, nie zawodowy; (3) DRUGA STRONA — PRZEDSIĘBIORCA — bez tego elementu nie ma stosunku konsumenckiego (np. sprzedaż między dwoma osobami fizycznymi nie jest konsumencka, choćby kupujący był słabszą stroną).
Źródło: W warstwie niemieckiej do 1989 r. — AGB-Gesetz, BGBl. 1976 I s. 3317 (zasadniczo od 1 IV 1977)
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q22855