← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4Hypothekenbuch
ang. mortgage registers
— Historyczne księgi rejestrowe nieruchomości w Królestwie Polskim (zabór rosyjski) — system znacząco różny od pruskiego i austriackiego. Tytuł hipoteczny Code Napoléon mieścił się w art. 2092-2203 (recepcja Code civil 1804 r., system wzorowany na francuskiej loi hypothécaire z 11 brumaire'a roku VII = 1 XI 1798 r., stanowiącej jednak tylko tło — opierający się na transcription i inscription); zasadniczą podstawę systemu hipotecznego Królestwa Polskiego stanowiły jednak odrębne akty: Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 14/26 IV 1818 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego, t. V, nr 21, s. 295-387) oraz Prawo o przywilejach i hipotekach z 1/13 VI 1825 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego, t. IX, nr 40, s. 355-373); obowiązywał także Statut Organiczny Królestwa Polskiego. Klasyczne zasady francusko-polskie: 1) effet déclaratif (wpis deklaratoryjny — w odróżnieniu od pruskiego konstytutywnego) — przeniesienie własności następuje solo consensu, wpis ma znaczenie wobec osób trzecich; 2) brak rękojmi wiary publicznej (analogicznie do oryginalnego Code civil); 3) inskrypcja hipotek na osobnych kartach. System francuski oryginalny — od ustawy z 23 III 1855 r. wprowadzono publication foncière dla wszystkich czynności z nieruchomościami (transcription nazwiskiem właściciela). System francuski (Code Napoléon wraz z prawami hipotecznymi z 1818 i 1825 r.) utrzymał się w Królestwie do 1946 r. Polska reforma — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych — unifikacja systemu, przyjęcie modelu mieszanego (rękojmia + zasada wpisu konstytutywnego dla niektórych praw). Klasyczna kontrowersja historyczna: francuski system loi hypothécaire — nieefektywny w porównaniu do pruskiego/austriackiego ze względu na deklaratywny charakter wpisów i brak ochrony nabywcy działającego w zaufaniu do rejestru. Obecnie księgi wieczyste — jednolity system (ustawa z 6 VII 1982 r.) — bliższa konstrukcja pruska/austriacka (rękojmia wiary publicznej, zasada wpisu konstytutywnego dla większości praw rzeczowych).
Źródło: Code Napoléon 1804 r. — tytuł hipoteczny art. 2092-2203; francuska loi hypothécaire z 11 brumaire'a roku VII (1 XI 1798 r.); Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 14/26 IV 1818 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego, t. V, nr 21, s. 295-387); Prawo o przywilejach i hipotekach z 1/13 VI 1825 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego, t. IX, nr 40, s. 355-373); ustawa z 23 III 1855 r. (publication foncière); dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych; ustawa z 6 VII 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q123613128